31 Januari 2017

Buku “Pegangan Hidup Umat Islam” - Karya Falsafah Prof. Zulkifli Mohamad

Profesor Zulkifli Mohamad adalah seorang tokoh pemikir Islam yang terkenal pada dekad 1950-an dan 1960-an. Selain menjadi ahli politik yang mempunyai ucapan-ucapan yang menusuk jiwa dan sumbangan besar beliau dalam bidang akademik di Kolej Islam Malaya (KIM), beliau juga telah menghasilkan beberapa karya yang penting dalam bidang falsafah dan pemikiran Islam. Kebanyakkan tulisan beliau sama ada dalam bentuk buku, artikel atau kertas kerja adalah menyentuh perkara dasar yang menjadi punca kerosakan masyarakat, berbanding dengan isu-isu kecil yang berlegar dalam masyarakat. Salah satu karya falsafah beliau yang terkenal ialah “Pegangan Hidup Umat Islam” yang dihasilkan pada tahun 1952, sebelum karya pertamanya, “Masyarakat dan Syariat” diterbitkan pada 1953.

Perubahan masyarakat yang berlaku selepas kejatuhan Khilafah Othmaniyah pada 1924 telah membarahkan lagi kesan penjahahan oleh kuasa-kuasa Barat sejak 1511. Pemikiran dan budaya hidup umat Islam di Tanah Melayu telah dipengaruhi ideologi-ideologi moden yang memisahkan agama dari kehidupan. Rata-rata orang Melayu telah terjerat dalam arus sekularisme, semangat kebangsaan sempit dan konflik antara kapitalis-sosialis. Umat Islam juga telah melihat agama dalam konteks yang sempit dan tertumpu kepada ibadat semata-mata, sehingga isu-isu kemasyarakatan, politik dan ekonomi tidak lagi diberikan pertimbangan mengikut sudut pandang agama. Asas-asas inilah yang mendasari tulisan-tulisan Prof Zulkifli Mohamad dalam menyampaikan mesej kepada masyarakat supaya kembali kepada Islam.

Buku “Pegangan Hidup Umat Islam” yang diterbitkan pertama kali pada 1952 ini mengandungi sembilan bab, bermula dengan penjelasan tentang tujuan kejadian manusia pada bab “Tugas Hidup dan Bentuknya.” Dalam bab kedua, beliau membahaskan tanggungjawab terbesar manusia untuk melaksanakan syariat yang diturunkan oleh Allah, diikuti oleh perbahasan tentang semangat Islam yang ada dalam jiwa manusia yang diterjemahkan melalui amalannya, iaitu mentaati Allah. Khusus pada bab keempat, Prof Zulkifli Mohamad membahaskan kepentingan kuasa politik sebagai alat tertinggi untuk melaksanakan perintah Allah, diikuti oleh perbahasan yang menjawab tentang “kezaliman syariat Islam.” Pada bab yang bertajuk “Persaudaraan dan Keadilan Islam,” anggapan-anggapan negatif terhadap Islam telah ditolak. Bab-bab yang menjelaskan perihal “ketegasan pendirian,” “kekuatan iman dan amal,” “jalan kelepasan” dan “tujuan kita,” pembaca dibawa memahami mengapa manusia perlu mentaati perintah syariat dan memahami hala tuju hidupnya.

Prof Zulkifli Mohamad yang dilahirkan di Kota Lama Kiri, Perak pada 22 Mac 1927 telah mendapat pendidikan agama di Perak, sebelum ke Mesir selepas Perang Dunia Kedua. Selain belajar di Universiti al-Azhar dan American University of Cairo, beliau turut menerima sentuhan tarbiyah secara langsung dengan Ustaz Hassan al-Banna antara 1948-1949. Setelah pulang ke Tanah Melayu pada 1950 kerana mengidap sejenis penyakit, beliau terlibat dengan pergerakan sastera di Perak dan menjadi Naib Yang Dipertua GPMS pada 1952, sebelum dilantik menjadi Setiausaha KIM pada 1955 dan mula terlibat dengan gerakan politik Islam melalui PAS. Pada akhir 1956, beliau dipilih sebagai Timbalan Yang Dipertua Agung PAS, berganding dengan Dr Burhanuddin al-Helmy. Beliau menjadi Ahli Parlimen Bachok pada 1959 hingga beliau terbunuh dalam satu kemalangan jalan raya di Kuantan pada 6 Mei 1964. Isteri beliau, Ustazah Asiah Kamaruddin adalah Naib Ketua Dewan Muslimat PAS Pusat.

Sepanjang aktif berkarya, selain puisi-puisi yang membawa semangat perjuangan kemerdekaan, beliau telah menghasilkan buku “Masyarakat dan Syariat” pada 1953, “Analisa Beberapa Masalah Hidup Manusia” pada 1963 dan “Islam dan Sosialism” pada 1964. Selain itu, beliau turut menulis “Falsafah Akhlak Dalam Islam,” “Umat Islam Sekarang Makin Mundur,” “Peranan Filem Dalam Masyarakat,” “Economic Justice,” “Kebangkitan Ekonomi Menurut Pandangan Islam” dan lain-lain. Kebanyakkan tulisan beliau tersiar dalam majalah-majalah yang progresif dalam mengubah pemikiran orang Melayu seperti Medan Masyarakat, Qalam, Mastika, Penghidupan, Hiburan dan Pembangunan.

Buku “Pegangan Hidup Umat Islam” diterbitkan pertama kali pada 1952, dan diulang cetak pada 1956 dalam tulisan Jawi yang diterbitkan oleh Pustaka Semenanjung, Bukit Mertajam. Pada 1963, ia diterbitkan sekali lagi oleh Pejabat Agung PAS, Kuala Lumpur juga dalam tulisan Jawi. Edisi Rumi diterbitkan pada 2008 oleh Pustaka Muda, Ipoh. Buku ini telah dihasilkan ketika beliau terlantar sakit di Ipoh selepas pulang dari Mesir antara 1951-1952, selain turut mengarang buku “Masyarakat dan Syariat”.

Disusun oleh: Arkib PAS

30 Januari 2017

Nahdatul Ulamak Malaya - Usaha Alihkan Sokongan Ulamak UMNO

Setelah tertubuhnya PAS pada 23 Ogos 1951, muncul beberapa pertubuhan politik Islam di Tanah Melayu dan Singapura menjelang kemerdekaan negara. Antara parti-parti tersebut termasuklah al-Ansarul Islam, Muhammadiyah, Nahdatul Ulamak Malaya dan Ikhwanul Muslimin. Parti-parti ini muncul antara 1953 hingga 1962 tetapi tidak dapat berkembang kerana pengaruh PAS sudah membesar, bahkan pimpinan parti-parti tersebut telah menyertai PAS kemudiannya. Lebih menarik lagi apabila parti politik Islam yang baru ini dipengaruhi oleh pergolakan Kaum Tua dan Kaum Muda di Indonesia sehingga munculnya Muhammadiyah (Kaum Muda) dan Nahdatul Ulamak (Kaum Tua).

Pada asalnya, pergeseran isu 16 perkara khilafiyah telah membawa kepada dua muzakarah yang masing-masing dianjurkan oleh Kaum Tua dan Kaum Muda dalam tahun 1953 di Pulau Pinang. Ekoran itu, pada 1953 itu juga wujudnya usaha menubuhkan Muhammadiyah di Pulau Pinang, sebelum ia berkembang di Singapura pada 1957. Pendukung utama Muhammadiyah ialah Ustaz Ibrahim Aqibi, bekas Yang Dipertua PAS Bandar Pulau Pinang, Ustaz Abu Bakar Hamzah, perintis Akademi Islam dan Haji Mohamed Hussein selaku Ketua Muhammadiyah. Ulamak Kaum Tua pula mengatur penubuhan organisasi mereka sehingga akhirnya berjaya mengadakan perjumpaan ulamak dalam bulan November 1956 untuk menubuhkan Nahdatul Ulamak Malaya.

Penubuhan Nahdatul Ulamak ini pada asalnya dirancang oleh seorang tokoh ulamak Umno, Ustaz Wan Hassan Wan Ahmad. Beliau berasal dari Hutan Melintang, Perak dan berkhidmat sebagai guru agama di Batu 16, Hutan Melintang. Setelah ulamak-ulamak berpecah dengan Umno pada akhir 1951 untuk menubuhkan PAS, beliau memilih kekal bersama Umno. Pada akhirnya 1956, beliau mulai tidak berpuas hati dengan Umno terutama melibatkan tuntutan kemerdekaan yang dianggap merugikan orang Islam. Beliau menggunakan isu tuntutan kemerdekaan untuk memanggil alim ulamak bagi menggubal cadangan kepada Suruhanjaya Reid. Pada 5 Oktober 1956, beliau telah membuat kenyataan kepada media untuk menjemput alim ulamak menghadiri perjumpaan yang ditajanya.

Perjumpaan Alim Ulamak tajaan Ustaz Wan Hassan Wan Ahmad ini diadakan pada 18 November 1956 di Sungai Sumun, Hilir Perak. Tujuan utama perjumpaan ini adalah untuk menggubal memorandum bagi pihak ulamak kepada Suruhanjaya Reid dan membincangkan penubuhan sebuah badan ulamak Kaum Tua, Nahdatul Ulamak Malaya. Isu memorandum ini telah berjaya menarik perhatian ulamak ke perjumpaan tersebut, tetapi penubuhan Nahdatul Ulamak menjadi tujuan utama. Akhirnya Nahdatul Ulamak Malaya berjaya ditubuhkan, tetapi sasaran mereka gagal apabila Ketua Pemuda Umno Perlis, Ustaz Abu Bakar Hamzah terpilih sebagai Yang Dipertua Nahdatul Ulamak Malaya, sedangkan beliau beraliran Kaum Muda. Bekas Yang Dipertua Agung PAS, Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan yang tewas dalam pemilihan jawatan Yang Dipertua Nahdatul Ulamak Malaya, terpilih pula sebagai Timbalan Yang Dipertuanya.

Di pihak PAS, Nahdatul Ulamak Malaya ini menjadi batu loncatan untuk mengumpulkan para ulamak Umno yang tidak berpuas hati dengan Umno dalam satu badan yang lain, tujuannya untuk melemahkan Umno. Seorang pengkaji mendakwa Perjumpaan Alim Ulamak ini ditaja oleh ahli-ahli PAS untuk mengacau Umno dan menarik ulamak Umno menyertai PAS dengan memperalatkan ulamak Umno seperti Ustaz Haji Wan Hassan Ahmad yang tidak berpuas hati dengan sikap Umno terhadap Islam. Dr Burhanuddin al-Helmy sendiri, sebelum menyertai PAS melahirkan kebimbangan sekiranya Nahdatul Ulamak Malaya ini dapat menyaingi PAS.

Setelah Nahdatul Ulamak Malaya berhasil ditubuhkan, badan ini gagal berfungsi dan bergerak kerana ia adalah pertubuhan Kaum Tua yang dipimpin oleh ulamak Kaum Muda. Ada pandangan mengatakan tindakan Ustaz Abu Bakar Hamzah merebut jawatan tertinggi Nahdatul Ulamak adalah untuk menyekat pergerakan Kaum Tua. Pada akhir 1956, Dr Burhanuddin al-Helmy telah menyertai PAS yang menyebabkan ulamak Kaum Tua dan Kaum Muda telah bersatu dalam PAS, sekali gus menjadikan Nahdatul Ulamak Malaya tidak relevan. Lebih menarik lagi pada 1957, apabila Ustaz Wan Hassan Wan Ahmad berpindah ke Cheras, beliau telah mengasas dan mengetuai PAS Cawangan Batu 9 Cheras, sedangkan Ustaz Abu Bakar Hamzah telah menyertai PAS dari Umno pada tahun yang sama, sekali gus melumpuhkan Nahdatul Ulamak Malaya.

Disusun oleh: Arkib PAS

29 Januari 2017

Ittihad Muhammadi - Kebangkitan Terhadap Gerakan Melumpuhkan Khilafah Islam

Kekhalifahan Othmaniyyah yang menggantikan Daulah Abbasiyah pada 1512 telah terancam oleh gerakan Freemason yang menubuhkan gerakan Turki Muda (The Young Turks) pada 1860. Bermula dengan penguasaan mereka ke atas Dewan Menteri pada era Sultan Abdul Majid I (1839-1861), gerakan Freemason telah membolehkan mereka melakukan pembaharuan Perlembagaan Othmaniyah 23 Disember 1876, tiga bulan selepas Sultan Abdul Hamid II (1842-1918) berkuasa. Era ini telah mengubah Khilafah Othmaniyah dari sebuah kekhalifahan mutlak kepada khalifah berperlembagaan mulai 1876.

Penubuhan Parlimen (Tanzimat) Othmaniyah melalui perlembagaan baru telah membolehkan golongan muda yang sekular menguasai khalifah yang semakin hilang kuasa. Mereka kemudiannya menubuhkan parti Ittihad wat Taraqqi (Perpaduan dan Kemajuan) yang melancarkan Revolusi Turki Muda pada 24 Julai 1908. Akibat dari revolusi yang dipengaruhi oleh Freemason ini, pada 27 April 1909, Sultan Abdul Hamid II telah diturunkan takhta, sekali gus menandakan berakhirnya era Khalifah Othmaniyah. Khalifah berikutnya, Sultan Mohamad V (1909-1918), Sultan Mohamad VI (1918-1922) dan Sultan Abdul Majid II (1922-1924) adalah khalifah yang bukan sahaja tidak mempunyai kuasa langsung, tetapi menjadi sekular.

Antara kesan terbesar kejatuhan Sultan Abdul Hamid II pada 1909 ialah berakhirnya zaman pemerintahan Islam apabila Ittihad wat Taraqqi menjadikan sekular sebagai dasar negara yang baru. Dasar, undang-undang, mahkamah dan budaya telah diubah dari Islam kepada sekular. Perubahan dasar negara oleh Ittihad wat Taraqqi ini telah membangkitkan kemarahan umat Islam, sehingga mendorong mereka menubuhkan sebuah parti politik Islam yang berjuang menegakkan semula syariat Islam dalam perlembagaan Othmaniyah. Parti Islam ini dikenali sebagai Ittihad Muhammadi Cemiyeti (Kesatuan Umat Islam) yang ditubuhkan pada 5 April 1909, menjelang kejatuhan Sultan Abdul Hamid II.

Gagasan yang telah berbangkit sejak 1908 ini dipimpin oleh seorang ulamak hafiz dari Cyprus, Sheikh Darvish Vehdati. Beliau asalnya adalah pemilik dan pengarang Volcano (Vulkan Gezzate), sebuah tabloid pro khalifah, telah menyuarakan pandangan keras terhadap sekukarisme yang dibawa oleh Ittihad wat Taraqqi. Tabloid yang mula diterbitkan pada 10 November 1908 telah membangkitkan keagungan kerajaan Islam dan menentang keras sekularisme yang sedang berkembang dalam pentadbiran kerajaan. Dari gagasan-gagasan yang diperjuangkan oleh Vulkan Gezzate, Sheikh Darvish Vehdati telah menganjurkan keperluan menubuhkan parti politik Islam sebagaimana golongan sekular menubuhkan parti Ittihad wat Taraqqi untuk menjatuhkan Sultan Abdul Hamid II. Ketika ini Ittihad wat Taraqqi dan akhbar pro mereka, Tanim sedang mempropagandakan sekularisme dan mendesak supaya Islam diubah seperti mana Kristian untuk disesuaikan dengan perubahan zaman.

Selepas perjumpaan pertama di Masjid Aya Sophia pada 3 April 1909, Sheikh Darvish Vehdati al-Hafiz telah melancarkan penubuhan parti Islam, Ittihad Muhammadi Cemiyeti pada 5 April 1909, 22 hari sebelum Sultan Abdul Hamid II diturunkan takhta dalam Revolusi Turki Muda. Parti Islam ini mendapat sokongan kuat daripada Sheikh Said Nursi Badiuzzaman, pemimpin gerakan sufi an-Nur. Parti ini mendesak supaya perlembagaan Othmaniyah digantikan dengan “Seriat” (syariat Islam), selain mendesak supaya Islam dijadikan asas pemodenan Othmaniyah. Sultan Abdul Hamid II turut memberi sokongan terhadap tuntutan Ittihad Muhammadi dan Vulkan Gezzate. Vulkan Gezzate mula melancarkan kempen menentang kerajaan sekular Ittihad wat Taraqqi dengan mendesak mereka melaksanakan semula syariat, mengamalkan syura dalam pentadbiran kerajaan dan mengembalikan sistem mahkamah dan pendidikan Islam.

Ketika desakan Ittihad Muhammadi semakin lantang, pada 13 April 1909, askar dari tentera pertama telah memberontak terhadap kerajaan Ittihad wat Taraqqi kerana menuntut perlaksanaan Islam. Ia dikatakan diaturkan oleh musuh politik Ittihad wat Taraqqi termasuk Sheikh Darvish Vehdati. Tetapi ada banyak kajian mendakwa pemberontakan ini ditaja secara sulit oleh Ittihad wat Taraqqi untuk mencipta alasan menjatuhkan sultan. Pada 24 April 1909, tentera Harikat Urdusu (Tentera Bertindak) yang diketuai oleh Mahmud Syaukat telah berjaya mematahkan pemberontakan dan mengisytiharkan undang-undang tentera di Istanbul sekali gus memulakan Revolusi Turki Muda. Akibatnya, Ittihad Muhammadi telah diharamkan oleh tentera dan Sheikh Darvish Vehdati dijatuhkan hukuman gantung. Pada 27 April 1909, Sultan Abdul Hamid II diturunkan takhta yang menandakan bermulanya sekularisme secara rasmi dalam kerajaan Othmaniyah.

Disusun oleh: Arkib PAS

28 Januari 2017

Seruan Bersekutu Alim Ulamak Ancam Perikatan Dalam Pilihan Raya Umum 1955

Pilihan Raya Umum 1955 yang berlangsung pada 27 Julai 1955 telah menyaksikan pertembungan di antara parti-parti perkauman – Umno, MCA dan MIC – yang bergabung dalam Perikatan dengan parti-parti kiri dan parti Islam, PAS. Turut mengambil bahagian ialah calon-calon Bebas, yang terdiri daripada ahli-ahli politik yang tidak berpuas hati dengan parti masing-masing, termasuk Umno. Walaupun secara umumnya hanya Perikatan yang membuat pakatan politik, sedangkan parti-parti lain bertanding secara bersendirian, tetapi sekelompok ulamak dari pelbagai parti telah membuat pakatan dalam pilihan raya ini untuk menyaingi Umno. Oleh kerana kumpulan ulamak ini dipimpin oleh ulamak bekas pemimpin Umno, Tuan Guru Haji Abdullah Abbas Nasution, gerakan ini sedikit sebanyak telah menggugat Umno di kawasan pengundi Melayu.

Tuan Guru Haji Abdullah Abbas Nasution, Mudir Pondok Maahad Ehya al-Ulum ad-Diiniyah, Tanjung Pauh, Jitra, Kedah merupakan pemimpin Umno Kedah Utara yang juga salah seorang pengasas dan bekas Setiausaha Persatuan Ulamak Kedah (PUK). Beliau dilahirkan pada 1 Mac 1912 di Langgar, Alor Setar dan mendapat pendidikan di Pondok Tok Kenali, Pondok Masjid Muhammadi dan Pondok Bunut Payung di Kelantan antara 1928 hingga 1940. Beliau mengajar di Pondok Pulau Pisang dan Pondok Titi Besi, Kepala Batas sebelum membuka pondoknya sendiri di Tanjung Pauh pada akhir 1940. Beliau juga aktif menulis dan menterjemah buku-buku agama dan perjuangan kemerdekaan sehingga jumlahnya mencecah 100 buah. Kerana tidak berpuas hati dengan sikap Umno terhadap para ulamak, beliau bertanding sebagai calon Bebas pada 1955, sebelum menyertai PAS seusai pilihan raya ini.

Walaupun sebelum ini beliau aktif dalam Persatuan Sahabat Pena Malaya (PASPAM), Kesatuan Melayu Kedah (KMK), PUK dan Umno, tetapi kerana tidak berpuas hati terhadap layan Umno kepada para ulamak, beliau bertindak menentang calon Umno / Perikatan, Syed Ahamad Shahabuddin di kerusi Kedah Utara. Beliau mendakwa Umno telah mengamalkan politik kronisme dan sering meminggirkan para ulamak dalam organisasi mereka, selain mengabaikan ulamak-ulamak pondok. Beliau menerima kecaman hebat dari Yang Dipertua Agung Umno, Tunku Abdul Rahman Putra kerana serangan beliau ke atas Umno itu mempengaruhi pengundi Melayu. Bagi menjayakan gerakan yang dibuat oleh Tuan Guru Haji Abdullah Abbas Nasution ini, beliau telah berusaha menyatukan ulamak-ulamak pondok yang menjadi calon dalam Pilihan Raya Umum 1956 tanpa mengira parti.

PAS pada asalnya tidak terlibat dengan gerakan yang dibuat oleh Tuan Guru Haji Abdullah Abbas Nasution, telah melihat isu-isu yang dibangkitkan ini mempunyai kebenaran dan wajar disokong. Pada 9 Julai 1955, Tuan Guru Haji Abdullah Abbas Nasution telah melancarkan kempen supaya umat Islam hanya menyokong dan mengundi ulamak yang bebas sahaja. PAS pada mulanya menafikan terlibat dengan kempen ini, tetapi oleh kerana gerakan ini boleh melemahkan Umno, maka beberapa ulamak PAS menyertai pakatan ulamak bebas tersebut. Pakatan ulamak bebas ini telah menamakan gerakan mereka sebagai Seruan Bersekutu Alim Ulamak Bebas 7 Negeri. Antara ulamak yang terlibat ialah Tuan Guru Haji Abdullah Abbas Nasution (Bebas), Ustaz Haji Zabidi Ali (PAS), Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin (PAS), Ustaz Abu Bakar al-Baqir (Perak Malay League – PML), Ustaz Abdul Wahab Nor (PAS), Ustaz Hassan Adli Mohd Arshad (PAS), Ustaz Othman Abdullah (PAS), Ustaz Salleh Shafie (PAS), Haji Mohd Nor Yusof (PAS), Prof Zulkifli Mohamad (PAS), Mohd Yassin Salleh (PAS) dan Ustaz Che Mat Che Kassim (Bebas).

Seruan Bersekutu Alim Ulamak Bebas 7 Negeri ini bertujuan untuk membela kejatuhan Islam, selain mendesak parti yang memerintah agar menghargai alim ulamak. Di kalangan calon-calon yang terlibat dengan gerakan ini, hanya Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin, calon PAS di kawasan Kerian sahaja yang memperolehi kemenangan. Walaupun gerakan ini merupakan satu pakatan politik yang longgar, ia telah berjaya menggugat Umno / Perikatan sehingga memaksa Tunku Abdul Rahman Putra mengecam tindakan para ulamak tersebut. Pilihan raya ini telah memberikan pendedahan kepada para ulamak tentang kerjasama politik sesama mereka tanpa mengira parti politik.

Disusun oleh: Arkib PAS

27 Januari 2017

Penubuhan PAS Kawasan Sebagai Pengukuh Akar Umbi PAS

Sewaktu PAS menggubal Undang-undang Tubuhnya pada 24 November 1951, telah ditetapkan supaya parti ini mengukuhkan akar umbinya melalui pengwujudan cawangan-cawangan di seluruh Tanah Melayu. Mengikut Undang-undang Nombor 15 Undang-undang Tubuh PAS, cawangan PAS boleh ditubuhkan di mana-mana kawasan yang difikirkan patut dengan persetujuan Jawatankuasa Kerja PAS, dengan syarat mempunyai tidak kurang 50 orang ahli PAS. Setiap Cawangan PAS akan diketuai oleh “Yang Dipertua PAS Cawangan.” Undang-undang Tubuh PAS 1951 ini sebenarnya telah meminda cadangan draf Undang-undang Tubuh PAS yang asalnya mencadangkan setiap cawangan perlu mempunyai minimum 100 orang ahli dengan diketuai oleh seorang “Penasihat”.

Sehingga Mesyuarat Agung Tahunan PAS Pertama pada 3 Januari 1951, PAS telah berjaya menubuhkan 13 buah cawangan di seluruh Tanah Melayu. Ia adalah hasil keputusan mesyuarat Jawatankuasa Kerja PAS pada 3 April 1952 yang memutuskan supaya PAS membuka cawangan-cawangannya di seluruh Tanah Melayu dengan sasaran 20 buah cawangan sebelum Mesyuarat Agung Tahunan PAS Pertama. Cawangan pertama yang ditubuhkan ialah PAS Cawangan Bandar Pulau Pinang pada 9 Mac 1952, diikuti oleh Bukit Mertajam (20 April 1952), Perak (kemudiannya Kuala Kangsar) (26 April 1952), Kerian (6 Julai 1952), Perlis (8 Mei 1952), Kuala Lumpur (13 Julai 1952) dan Bukit Besar (6 September 1952). Cawangan yang lain ialah Rembau (Negeri Sembilan), Hilir Perak (Perak), Bayan Lepas dan Pokok Sena (Pulau Pinang), Singapura (Singapura), Sentul dan Sungai Penchala (Selangor). PAS juga mula dikembangkan ke Kelantan pada 9-11 September 1952, tetapi hanya berjaya menubuhkan cawangan pertama di Pasir Mas pada 23 Julai 1953.

Dengan kewujudan semakin banyak Cawangan PAS di seluruh Tanah Melayu pada 1953, PAS mula mengubah gelaran untuk pemimpin tertingginya dari “Yang Dipertua PAS” kepada “Yang Dipertua Agung PAS” untuk membezakannya dengan “Yang Dipertua PAS Cawangan.” Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kedua pada 26-27 Ogos 1953 memutuskan pemimpin tertinggi PAS dikenali sebagai “Yang Dipertua Agung PAS,” sedangkan pemimpin cawangan sebagai “Yang Dipertua PAS Cawangan.” Pemimpin lain di peringkat cawangan ialah seorang Setiausaha, seorang Penolong Setiausaha, seorang Bendahari dan lina orang Ahli Jawatankuasa Kerja. Oleh kerana PAS tidak menetapkan sempadan kawasan bagi sesebuah PAS Cawangan, maka terdapat Cawangan PAS ditubuhkan mengikut sempadan negeri seperti PAS Cawangan Perak, Perlis dan Singapura. Sedangkan di tempat lain mengikut lokaliti seperti Bukit Mertajam dan Pokok Sena di Seberang Perai. Asas mereka ialah mempunyai 50 orang keahlian.

Memandangkan kewujudan Cawangan PAS yang tidak mengikut sempadan ini, Undang-undang Tubuh (Pindaan) 1963 telah menghadkan kawasan sesuatu Cawangan PAS adalah mengikut daerah (atau jajahan di Kelantan) di mana hanya boleh ditubuhkan satu Cawangan PAS sahaja bagi satu daerah. Syarat ini kemudiannya diperkemaskan lagi apabila PAS mendapati gangguan kepada jentera pilihan raya seperti yang berlaku di Kelantan. PAS Cawangan Kota Bharu dalam Pilihan Raya Umum 1969 misalnya, terpaksa mengendalikan tiga kawasan parlimen dalam Jajahan Kota Bharu iaitu Kota Bharu Hulu, Kota Bharu Hilir dan Kelantan Hilir. Perlembagaan PAS (Pindaan) 1973 telah menetapkan supaya PAS Cawangan dibentuk mengikut sempadan daerah (atau jajahan) atau kawasan pilihan raya parlimen sehingga membolehkan PAS Cawangan wujud di setiap kawasan parlimen.

Bagi menyusun semula organisasi PAS mengikut keperluan semasa, Perlembagaan PAS (Pindaan) 1978 telah menamakan PAS Cawangan sebagai “PAS Kawasan” dengan sempadan mereka kekal mengikut daerah atau kawasan parlimen, manakala nama PAS Cawangan bertukar menggantikan PAS Ranting, iaitu struktur terkecil PAS yang diwujudkan sejak 1954. Kini, PAS Kawasan dianggotai oleh minimum 200 orang ahli dengan dipimpin oleh seorang Yang Dipertua PAS Kawasan, seorang Timbalan Yang Dipertua, seorang Naib Yang Dipertua, seorang Setiausaha, tiga orang Penolong Setiausaha, seorang Bendahari, seorang Ketua Penerangan, seorang Pengarah Pilihan Raya dan tidak lebih 24 orang Ahli Jawatankuasa Kerja. PAS Kawasan boleh dianggap nadi yang menghubungkan PAS Pusat dengan akar umbi parti yang berada dalam PAS Cawangan, selain berfungsi menggerakkan parti menerusi Badan Perhubungan PAS Negeri.

Disusun oleh: Arkib PAS

26 Januari 2017

Nama PAS - Nama 'Persatuan' Islam Ditukar Ke Nama 'Parti' Islam

Kelahiran PAS dalam Persidangan Alim Ulamak Malaya Kedua pada 23 Ogos 1951 adalah dengan nama Pertubuhan Ulamak Se-Malaya yang dicadangkan oleh Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan. Sebagai Pengerusi Jawatankuasa Penaja Pertubuhan Ulamak Se-Malaya, beliau turut menggunakan nama ini dalam draf Undang-undang Tubuh PAS yang dikemukakan kepada Persidangan Pertubuhan Ulamak Se-Malaya pada 24 November 1951. Walau bagaimanapun nama tersebut telah berubah apabila persidangan di Bagan Tuan Kechil ini telah mencadangkan nama baru yang lebih inklusif iaitu Persatuan Islam Se-Malaya (PAS), sebelum akhirnya bertukar menjadi Parti Islam Se-Malaysia (PAS) pada 1972.

Dalam Persidangan Pertubuhan Ulamak Se-Malaya itu, selain nama asal, enam nama lain telah dicadangkan antaranya Perikatan Ulamak Umno Se-Malaya, Persatuan Muslimin Tanah Air (PERMATA), Pertubuhan Islam Malaya (PERTAMA), Persatuan Islam Se-Malaya (PAS), Nahdatul Ulamak Malaya (NA’AM) dan satu nama lain. Nama PAS asalnya adalah cadangan wakil Persatuan al-Ehya as-Syariff, Ustaz Othman Hamzah, tetapi dicadangkan secara rasmi oleh Ustaz Mohd Ma’asum Abdul Kadir dari Jemaah Masjid Telaga Air, Butterworth, sebelum ia terpilih sebagai nama rasmi persatuan ini. Sejak 24 November 1951, nama Pertubuhan Ulamak Se-Malaya telah dikenali sebagai Persatuan Islam Se-Malaya atau PAS. Walaupun akronim PAS telah digunakan sejak hari pemilihan nama ini lagi, tetapi akronim PAS hanya diterima secara rasmi dalam Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kedua pada 26-27 Ogos 1953. Perkataan PAS ini diambil dari akronim abjad Jawi “Fa Alif Sin”.

Nama Persatuan Islam Se-Malaya atau PAS telah didaftarkan kepada Pendaftar Pertubuhan Malaya dan diluluskan pada 31 Mei 1955. Nama ini kemudiannya menjadi isu dalam Mesyuarat Agung Tahunan PAS Keempat pada 26-28 Disember 1955 kerana perkataan “Malaya” adalah berbau penjajah, sedangkan PAS memperjuangkan kebangsaan Melayu, lalu wakil PAS Kota Bharu mencadangkan nama baru, “Persatuan Islam Semenanjung (PAS)”, tetapi gagal mempengaruhi Mesyuarat Agung Tahunan PAS itu. Selepas merdeka, Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ketujuh pada 25-27 Disember 1958, sekali lagi isu nama ini timbul apabila menerima dua cadangan nama baru iaitu “Persatuan Islam Se-Tanah Melayu” dan “Persatuan Islam Seluruh Tanah Melayu,” tetapi cadangan pertama yang diterima. Mulai 12 Mei 1959, secara rasmi nama baru PAS ialah Persatuan Islam Se-Tanah Melayu, setelah Pendaftar Pertubuhan meluluskannya.

Sepanjang tempoh antara 31 Mei 1955 hingga merdeka, nama Persatuan Islam Se-Malaya (PAS) yang didaftarkan kepada Pendaftar Pertubuhan telah diterjemahkan oleh kerajaan British sebagai “Pan-Malayan Islamic Party (PMIP)”, tetapi ia bukan nama rasmi dalam bahasa Inggeris yang diputuskan oleh PAS. Selepas PAS menetapkan nama barunya, “Persatuan Islam Se-Tanah Melayu” pada 25-27 Disember 1958, Jawatankuasa Kerja Agung PAS pada 25 Januari 1959 telah menetapkan nama rasmi PAS dalam bahasa Inggeris ialah “Islamic Party of Tanah Melayu” bukannya PMIP dengan menggugurkan perkataan “PAN” pada namanya. Nama bahasa Inggeris ini bertukar kepada “Islamic Party of Malaysia” mulai 1972.

Pada 30 Ogos 1965, Jawatankuasa Kerja Dewan Pemuda PAS Pusat telah mencadangkan supaya nama PAS ditukar dari “Tanah Melayu” kepada “Malaysia” setelah Malaysia ditubuhkan pada 16 September 1963, tetapi tidak mendapat tindak balas positif dari Pejabat Agung PAS. Selepas tregedi perkauman pada 13 Mei 1969, Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-17 pada 17-19 Jun 1971 telah bersetuju menggugurkan perkataan “Tanah Melayu” pada PAS dan ia dikenali sebagai “Parti Islam” sahaja. Namun begitu, nama ini telah ditolak oleh Pendaftar Pertubuhan kerana tidak dijelaskan di negara mana parti ini bergerak. Lalu, Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-18 pada 28-29 Julai 1972 telah memilih nama.”Parti Islam Se-Malaysia” sebagai nama baru mengalahkan dua cadangan lain iaitu “Parti Islam Malaysia” dan nama lamanya, “Persatuan Islam Se-Tanah Melayu.” Sejak itu. Nama baru parti ini ialah “Parti Islam Se-Malaysia (PAS)” yang digunakan hingga hari ini.

Disusun oleh: Arkib PAS

25 Januari 2017

Mesyuarat Agung Khas PAS Pertama Selesaikan Masalah Disiplin Parti

Undang-undang Tubuh PAS 1951 telah digubal dan diluluskan dalam Persidangan Persatuan Ulamak Se-Malaya di Bagan Tuan Kechil (Butterworth), Seberang Perai pada 24 November 1951. Antara peruntukkan yang penting dalam perlembagaan ini adalah berkaitan disiplin parti. Dalam draf (rang) Undang-undang Tubuh PAS pada asalnya tidak diperuntukkan tentang disiplin parti ini, tetapi ia diwujudkan oleh persidangan pada 24 November 1951 sebagai satu fasal baru iaitu Undang-undang Nombor 22 yang menghalang mana-mana pimpinan atau Ahli Jawatankuasa Kerja PAS dari menjadi ahli kepada mana-mana parti lain, selain PAS. Peruntukan ini kemudiannya menimbulkan masalah kepada persidangan tersebut apabila agenda perlantikan Ahli-ahli Jawatankuasa Kerja PAS bermula.

Agenda pemilihan dan perlantikan pegawai-pegawai PAS adalah agenda kedua Persidangan Persatuan Ulamak Se-Malaya. Walau bagaimanapun, agenda ini mengalami kekusutan kerana hampir semua tokoh yang dicalonkan untuk memimpin PAS adalah ahli-ahli Umno yang membuat perakuan tidak sanggup berundur dari Umno bagi membolehkan mereka memimpin PAS. Faktor utamanya ialah kerana persidangan ulamak yang menggerakan penubuhan Persatuan Ulamak Se-Malaya pada 23 Ogos 1951 adalah ditaja oleh Bahagian Agama Umno. Sebahagian mereka mahu PAS kekal sebagai badan agama Umno, walaupun sebahagian yang lain mahu PAS berpisah dari Umno sehingga diwujudkan disiplin parti.

Kemelut ini telah menyebab agenda pemilihan dan perlantikan pegawai-pegawai PAS menjadi buntu. Pengerusi Tetap Persidangan Persatuan Ulamak Se-Malaya, Ustaz Haji Mohd Ghazali Abdullah dari Perak, kemudiannya telah menggunakan kebijaksanaannya dengan membubarkan persidangan tersebut sementara waktu bagi mencari jalan penyelesaian. Setelah itu, beliau mengisytiharkan persidangan tersebut bertukar menjadi Mesyuarat Agung Khas PAS mengikut Undang-undang Tubuh PAS 1951 bagi meminda undang-undang tubuh ini. Beliau kemudiannya mengusulkan satu cadangan bagi memansuhkan Ceraian (i) Undang-undang Nombor 22 Undang-undang Tubuh PAS yang berbunyi “Tiap-tiap seorang yang menjawat Jawatankuasa Kerja Persatuan Islam Se-Malaya ini tiadalah boleh memasuki mana-mana parti siasah yang lain.” Dengan pemansuhan ceraian ini, kemelut perlantikan Jawatankuasa Kerja PAS dijangka akan dapat diselesaikan.

Memandangkan keadaan persidangan yang mengalami kebuntuan akibat isu ini, seluruh ahli persidangan, termasuk pihak yang mencadangkan peruntukan yang berkait dengan disiplin parti terpaksa akur dengan usul yang dicadangkan oleh Ustaz Mohd Haji Ghazali Abdullah dalam Mesyuarat Agung Khas PAS ini. Cadangan ini telah diterima oleh Mesyuarat Agung Khas PAS, lalu Ceraian (i) Undang-undang Nombor 22 itu termansuh dengan sendirinya. Setelah itu, Mesyuarat Agung Khas PAS dibubarkan oleh Pengerusi Tetap dan mesyuarat itu kembali menjadi Persidangan Persatuan Ulamak Se-Malaya dan agenda pemilihan dan perlantikan pegawai-pegawai PAS berjaya diteruskan semula dengan lancar.

Mesyuarat Agung Khas PAS yang diisytiharkan secara tergesa-gesa oleh Pengerusi Tetap Persidangan Persatuan Ulamak Se-Malaya ini merupakan Mesyuarat Agung Khas yang pertama dalam sejarah PAS. Walaupun ia berlangsung beberapa ketika sahaja, tetapi ia telah berjaya menyelesaikan satu kemelut yang hampir menggagalkan proses penubuhan PAS. Seorang perwakilan dari Pulau Pinang, Haji Ahmad Mokhtar dalam ucapan penangguhan persidangan ini berkata, “Saya bermati-matian mengucapkan terima kasih kepada Tuan Pengerusi Majlis Mesyuarat pada hari ini dari sebab kiranya lain daripada Tuan (Haji Mohd Ghazali Abdullah) memimpin mesyuarat pada hari ini haruslah mesyuarat kita ini tidak berjaya (kerana kemelut disiplin parti) dan cita-cita kita tidak berhasil dan kita balik dengan tangan kosong.”

24 Januari 2017

Konsep 'Syura' - Suatu Amalan Konsultasi Dalam PAS

Kelancaran sesebuah organisasi yang demokrtik adalah sangat bergantung kepada budaya berunding dan bermesyuarat. Dalam sistem organisasi Islam, amalan ini dikenali sebagai “syura” yang memberi makna mesyuarat atau permesyuaratan. Setiap perkara dalam organisasi Islam perlu diputuskan melalui mesyuarat atau perundingan, walaupun dalam keadaan tertentu pemimpin tertinggi mempunyai kuasa pemutus. Dalam PAS sendiri, amalan syura atau konsultasi ini telah diamalkan semenjak PAS ditubuhkan lagi, bahkan sentiasa diperkasakan dari masa ke masa, sehingga tertubuhnya Majlis Syura Ulamak PAS pada 1987 yang bertujuan mengawal amalan organisasi PAS supaya tidak melanggar batasan hukum syarak.

Perkataan “syura” yang bermaksud mesyuarat atau perundingan ini diperintahkan oleh Allah SWT dalam al-Quran yang bermaksud, “Dan urusan mereka dijalankan secara bermesyuarat sesama mereka” (as-Syura: 43). Secara teknikal, perkataan syura memberi maksud satu proses komunikasi yang melibatkan perbincangan, percambahan fikiran, perundingan, pertukaran maklumat, pengumpulan fakta dan perkongsian idea dari pelbagai sudut, sebelum sesuatu keputusan atau ketetapan dibuat. Dalam ayat lain, Allah SWT menyebutkan yang bermaksud, “Dan bermesyuaratlah dengan mereka dalam setiap urusan. Maka apabila engkau telah berazam (dengan suatu keputusan) maka bertawakallah kepada Allah, kerana Allah mengasihi orang-orang yang bertawakal” (Ali Imran: 159). Dalam hadis riwayat at-Tabarani, Rasulullah SAW telah bersabda yang bermaksud, “Tidak akan kecewa orang yang beristikharah dan yang bermesyuarat”.

Oleh kerana konsep syura ini menjadi amalan sunnah dan ia amat penting dalam gerakan Islam, PAS telah mewujudkan beberapa bentuk syura di semua peringkat organisasinya. Pertama, syura melalui mesyuarat agung, di mana semua ahli PAS terlibat bermula dari peringkat terbawah di cawangan hinggalah Muktamar Tahunan PAS. Mesyuarat Agung Tahunan PAS diakui sebagai syura tertinggi dalam PAS. Kedua, mesyuarat jawatankuasa kerja yang bertujuan melaksanakan dasar-dasar PAS. Ia melibatkan kepemimpinan parti di setiap peringkat yang berkaitan, termasuk juga jawatankuasa kecil atau panitia pelaksana. Ketiga, Majlis Syura Ulamak PAS iaitu badan khusus yang ditubuhkan sebagai badan tertinggi yang mengawal dasar, menafsir Perlembagaan PAS dan mendengar rayuan taratertib, dengan dianggotai oleh para ulamak untuk memastikan seluruh perjalanan PAS tidak bercanggah dengan sumber hukum PAS.

Berbandingan dengan Majlis Syura Ulamak PAS yang wujud secara bersendirian sebagai institusi tertinggi dalam PAS, adapun syura yang berlaku dalam Mesyuarat Agung PAS dan Jawatankuasa Kerja PAS adalah bertingkat. Mesyuarat Agung PAS wujud dalam dua keadaan iaitu tahunan dan khas, sedangkan tingkatnya bermula di Cawangan ke Kawasan dan Pusat. Adapun bagi Dewan-dewan, tingkatnya bermula di Kawasan ke Negeri dan Pusat. Bagi Jawatankuasa Kerja PAS, syura berlaku di peringkat Cawangan, Kawasan, Negeri dan Pusat dalam mengendalikan organisasi di peringkat masing-masing. Walaupun Jawatankuasa Kerja PAS adalah eksekutif bagi setiap tingkat organisasi PAS, namun Mesyuarat Agung PAS adalah kuasa tertinggi di peringkat masing-masing dengan Muktamar Tahunan PAS adalah kekuasaan tertinggi dalam sistem syura PAS. Syura Muktamar Tahunan PAS adalah bertindak sebagai kuasa legislatif PAS setiap tahun. Namun begitu, di sebalik kedudukan dua kuasa syura di peringkat eksekutif dan legislatif ini, Majlis Syura Ulamak PAS diberikan kuasa judikatif untuk memastikan seluruh keputusan, dasar dan aktiviti PAS tidak bercanggah dengan sumber hukum PAS.

Kekuasaan syura Muktamar dan Mesyuarat Agung PAS diperuntukkan dalam Fasal 7 dan 18 hingga 22 Perlembagaan PAS (Pindaan) 2011, manakala Mesyuarat Agung dan Muktamar bagi Dewan-dewan Ulamak, Pemuda dan Muslimat PAS disebut masing-masing pada Fasal 44, 48, 52, 56, 60, 64, 68 dan 72. Sedangkan kekuasaan syura Majlis Syura Ulamak PAS diperuntukkan dalam Fasal 7dan 8. Fasal 25 hingga 34 perlembagaan yang sama memperuntukkan tentang amalan syura di semua peringkat Jawatankuasa Kerja PAS. Adapun syura peringkat negeri disebut dalan Fasal 40, sedangkan bagi Dewan-dewan diperuntukkan dalam Fasal 45, 49, 53, 57, 61, 65, 69 dan 73 bagi setiap peringkat Dewan-dewan.

Disusun oleh: Arkib PAS

23 Januari 2017

PAS Bertanding Dalam Pilihan Raya Umum Singapura 1959

Singapura, Tanah Jajahan Mahkota British telah mengamalkan demokrasi dalam pentadbiran mereka sejak pilihan raya bandaran mula diadakan pada 1889. Walau bagaimanapun, selepas Perang Dunia Kedua, Singapura telah mula mengadakan Pilihan Raya Umum Majlis Undangan (Legislative Council) pada 1948 dan 1951, sebelum ia dikenali sebagai Pilihan Raya Umum Perhimpunan Undangan (Legislative Assembly) pada 1953 sebagai reformasi ke arah berkerajaan sendiri. Pilihan Raya Umum Perhimpunan Undangan Singapura yang pertama diadakan pada 1955.

PAS yang mula ditubuhkan di Singapura pada 1952 tidak dapat menyertai Pilihan Raya Umum Singapura 1955 kerana pendaftaran PAS Singapura telah ditolak oleh kerajaan pada 8 Mei 1954. Pada 24 Februari 1957, PAS Singapura telah ditubuhkan semula dan berjaya didaftarkan sebagai parti politik pada 8 Ogos 1958. PAS mula mengorak langkah di Singapura apabila mereka berjaya mengadakan Mesyuarat Agung Tahunan PAS Singapura Kali Pertama pada 20 November 1958, sekali gus menyusun persediaan menghadapi Pilihan Raya Umum Perhimpunan Undangan Singapura yang dijangka berlangsung pada 1959. PAS Singapura yang pada asalnya dipimpin oleh Ustaz Mohd Taha Suhaimi, telah diambil alih oleh Ustaz Abdullah Zawawi Hamzah sebagai Ketua PAS Singapura (setaraf Pesuruhjaya PAS Negeri).

Pada 31 Mac 1959, Perhimpunan Undangan Singapura telah dibubarkan dan satu pilihan raya umum akan diadakan. Dalam penamaan calon yang diadakan pada 25 April 1959, PAS telah mengemukakan tiga orang calon untuk bertanding di kerusi Geylang Serai, Kampung Kembangan dan Siglap, iaitu kawasan-kawasan majoriti pengundi Melayu Islam. Keseluruhan kerusi yang dipertandingkan ialah 51 kerusi, di mana parti-parti utama seperti Parti Tindakan Rakyat (PAP), Persatuan Cina Malaya (MCA), Liberal Socialist Party (LSP), Singapore People’s Alliance (SPA), Labour Front (LF), Malay Union (MU), Kongres India Malaya (MIC), Umno, Parti Rakyat (PR), Citizens’ Party (CP), Workers’ Party (WP) dan Katong United Residents’ Association (KURA) telah meletakkan calon-calon mereka, selain 24 orang calon Bebas.

Dalam Pilihan Raya Umum yang berlangsung pada 30 Mei 1959 ini, calon-calon PAS iaitu Ustaz Syed Ahmad Dahlan bin Syed Hussein (Geylang Serai), Yahiya Mohamad Ghause (Kampung Kembangan) dan Wanjor Abu Bakar (Siglap) telah tewas dalam perebutan banyak penjuru. Di Geylang Serai, calon PAS Ustaz Syed Ahmad Dahlan mendapat 460 undi, berbanding Abdul Hamid Jumat (Umno) dengan 7,940 undi, Roslan Hassan (PAP) 3,832 undi, Cikgu Harun Mohd Amin (PR) 353 undi. Kerusi ini dimenangi oleh Umno dengan majoriti 4,108 undi.

Di kerusi Kampung Kembangan, calon Umno, Mohd Ali Alwi yang mendapat 4,443 undi telah mengalahkan calon PAP, Othman Wok dengan majoriti 224 undi. Calon-calon lain iaitu Mohamad Yaakob (SPA) mendapat 2,028 undi, Yahiya Mohamad Ghause (PAS) 317 undi, Abdul Latif Ibrahim (PR) 231 undi dan Jaafar Abdul Ghani (MU) 215 undi. Calon PAS di kerusi Siglap, Wanjor Abu Bakar pula telah mengutip undi terendah di kerusi tersebut dengan 234 undi, sedangkan calon PAP, Sahorah Ahmet mendapat 4,407 undi mengalahkan calon Bebas, Koh Tee Kin yang memperoleh 3,408 undi, John Anthony Snodgrass (LSP) 1,511 undi, Mohd Sidik Abdul Hamid (Umno) 1,418, Abdullah Masood (Bebas) 1,267 dan Pang Toon Tin (PR) 587.

Walaupun PAS tidak membuat pencapaian yang besar dalam Pilihan Raya Umum Perhimpunan Undangan Singapura 1959, kemunculannya dalam pilihan raya ini menunjukkan PAS telah mula mempunyai tapak yang semakin kukuh di pulau Jajahan Mahkota British itu. Dalam Pilihan Raya Umum berikutnya pada 1963, PAS meletakkan dua orang calon, sebelum Singapura dikeluarkan dari Malaysia pada 9 Ogos 1965, sekali gus menyebabkan PAS Singapura bertukar menjadi Angkatan Islam (AI) mulai 1966 yang hanya menyertai semula pilihan raya pada 1984.

Disusun oleh: Arkib PAS

22 Januari 2017

Tuan Guru Haji Abdullah Tahir - Pencetus Kebangkitan PAS Di Kelantan

Tuan Guru Haji Abdullah Tahir bin Ahmad adalah ulamak Kelantan yang paling berpengaruh selepas era Tok Kenali (m. 1933). Beliau bukan sahaja murid kanan Tok Kenali, tetapi pondoknya, Madrasah Ahmadiyah atau Pondok Bunut Payung adalah pondok yang terbesar di Kelantan pada dekad 1940-an hingga 1960-an. Bahkan, kebanyakkan guru-guru pondok yang terkenal di seluruh Malaysia selepas merdeka adalah murid-murid beliau. Dengan pengaruh beliau yang sangat luas ini, penyertaan beliau bersama perjuangan PAS pada 1954 telah mengubah politik Kelantan kepada wajah baru yang lebih Islamik apabila PAS berjaya menguasai Kelantan pada 1959.

Tuan Guru Haji Abdullah Tahir dilahirkan di Pengkalan Leser, Kampung Sireh, Kota Bharu pada 20 Jun 1897. Ayahnya, Haji Ahmad Awang Ludin, seorang Imam Tua di Masjid Langgar yang berasal dari Kampung Chepa, Sering dan pernah bermukim di Mekah selama empat tahun sehingga 1903. Selain belajar dengan ayahnya, Tuan Guru Haji Abdullah Tahir telah berguru dengan Tok Kenali di Pondok Kenali dan Masjid Muhammadi sejak 1910. Beliau turut berguru dengan Tuan Guru Haji Nik Man Tua (Nik Abdul Rahman Wan Sulaiman) dan Mufti Haji Idris Che Hassan. Pada 1926, beliau berangkat ke Mekah dan berguru dengan Sheikh Ali Maliki, Sheikh Said Yamani, Sheikh Mokhtar Atarid dan Sheikh Muhammad al-Fathani. Beliau telah kembali ke Kelantan pada 1931 untuk menabur bakti.

Pada awalnya, beliau menjadi tenaga pengajar di Masjid Muhammadi beberapa tahun bersama Tok Kenali, Tuan Guru Haji Yaakub Legor, Tuan Guru Haji Saad Kangkung, Tuan Guru Haji Ahmad Manan dan Tuan Guru Haji Ali Pulau Pisang. Pada akhir 1931, beliau mengasaskan Madrasah Ahmadiyah Bunut Payung yang mempunyai pelajar yang ramai dari seluruh pelusuk tanah air. Dalam tahun 1936, beliau telah mengasaskan Jabhat ad-Diiniah al-Islamiyah Kelantan, iaitu pertubuhan ulamak yang pertama di Tanah Melayu di mana beliau sendiri pernah menjadi Yang Dipertuanya. Tuan Guru Haji Abdullah Tahir juga dilantik sebagai Ahli Jemaah Ulamak MAIK dan anggota Jawatankuasa Pengadil Mahkamah Kelantan.

Selain kegiatan dakwah dan pengajaran agama, sumbang besar Tuan Guru Haji Abdullah Tahir ialah apabila muzakarah antara beliau dengan Naib Yang Dipertua Agung PAS, Tuan Guru Haji Hussein Che Dol pada 8 September 1952 tentang dasar dan tujuan PAS telah membawa kepada penerangan tentang PAS di Pasir Puteh dan Pasir Mas pada 9 hingga11 September 1952 sehingga tertubuhnya PAS Cawangan Pasir Mas pada 23 Julai 1953. Pada 14 April 1954, PAS telah mengadakan gerakan mengembangkan PAS di Kelantan dengan menghantar Ustaz Othman Abdullah dan Mohd Asri Haji Muda, Tuan Guru Haji Abdullah Tahir telah menyertai PAS, sekali gus membolehkan PAS Cawangan Kota Bharu ditubuhkan pada 18 November 1954.

Pada 26-28 Disember 1955, Madrasah Ahmadiyah Bunut Payung telah menjadi tuan rumah kepada Mesyuarat Agung Tahunan PAS Keempat. Dengan berlangsungnya Mesyuarat Agung Tahunan PAS di pondok ini, maka tahulah seluruh alim ulamak dan rakyat Kelantan bahawa Tuan Guru Haji Abdullah Tahir telah menyertai PAS yang menyebabkan ulamak-ulamak terkenal seperti Tuan Guru Haji Ghani Kubang Bemban, Tuan Guru Haji Mustafa Pasir Tumbuh, Tuan Guru Haji Mat Zain Kemudi, Tuan Guru Haji Mat Tubuh Beris, Tuan Guru Haji Mat Bakok Kenali, Tuan Guru Haji Harun Sulong, Tuan Guru Haji Daud Meranti, Tuan Guru Haji Awang Padang, Tuan Guru Haji Aziz Pasir Tumbuh, Tuan Guru Haji Yakub Berangan dan lain-lain telah menyertai PAS. Di luar Kelantan juga, murid-murid beliau turut menyertai PAS. Ekoran ramainya ulamak yang mengikuti jejak langkah beliau bersama PAS, rakyat turut memberi sokongan kepada PAS sehingga dapat menguasai Kelantan pada 1959.

Walaupun Tuan Guru Haji Abdullah Tahir tidak pernah memegang apa-apa jawatan dalam PAS, tetapi penyertaan beliau ke dalam PAS telah memberi kesan besar terhadap sikap politik alim ulamak di Kelantan, sekali gus sikap rakyat Kelantan. Selain murid-muridnya seperti Tuan Guru Haji Yahya Junid, Tuan Guru Haja Othman al-Yunusi, Muallim Haji Wahid Osman Melaka dan lain-lain yang muncul sebagai pemimpin PAS, ahli keluarga beliau sendiri seperti Tuan Guru Haji Hussein Rahimi Mat Saman iaitu menantu beliau adalah bekas Ketua Dewan Ulamak PAS Pusat, sedangkan cucu menantu beliau, Ustaz Yahya Othman adalah Murabbi PAS yang sangat terkenal. Dua tahun selepas PAS berjaya menguasai Kelantan, pada 15 Ogos 1961, beliau telah kembali ke rahmatullah.

Disusun oleh: Arkib PAS

21 Januari 2017

Fatwa Mufti Pulau Pinang Gegarkan Pilihan Raya Persekutuan 1955

Pilihan Raya Umum Persekutuan yang berlangsung pada 27 Julai 1955 telah digegarkan dengan satu fatwa yang dikeluarkan oleh sekumpulan ulamak di Pulau Pinang dan Seberang Perai berkait kewajipan mengundi dan larangan mengundi calon-calon bukan Islam. Fatwa ini dikeluarkan oleh Mufti Pulau Pinang dan Seberang Perai, Sheikh Abdullah Fahim bersama pengasas Madrasah al-Masriyah yang juga Ahli Majlis Penasihat Agama Pulau Pinang, Sheikh Salleh Masri dan Guru Besar Madrasah ad-Daeratul Maarif al-Wathaniyah, Ustaz Abdul Halim al-Hadi.

Ketiga-tiga ulamak ini mempunyai kaitan dengan PAS kerana Sheikh Abdullah Fahim adalah bekas Ketua Dewan Ulamak PAS, Ustaz Abdul Halim al-Hadi adalah bekas Ahli Jawatankuasa Kerja Agung PAS dan Sheikh Salleh Masri adalah mertua kepada bekas Yang Dipertua Agung PAS, Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan. Namun begitu, ketiga-tiga mereka tidak lagi bersama PAS selepas 1954 apabila disiplin parti dikuatkuasakan, di mana Sheikh Abdullah Fahim dan Ustaz Abdul Halim al-Hadi kekal bersama Umno, sedangkan Sheikh Salleh Masri bersama Parti Negara.

Dalam Pilihan Raya Umum ini, PAS telah meletakkan 11 calon, sedangkan Perikatan meletakkan 52 calon termasuk calon dari MCA dan MIC yang menentang calon yang beragama Islam. Di kalangan calon PAS, Ustaz Zabidi Ali yang bertanding di Seberang Perai Selatan menentang calon Perikatan/MCA, Tay Hoi Soon, di mana separuh daripada pengundinya adalah beragama Islam. Keadaan ini menyebabkan timbul kekeliruan di kalangan orang Islam, apakah boleh mereka mengundi calon bukan Islam yang menentang calon yang beragama Islam. Bagi menjawab persoalan inilah, maka dikeluarkan fatwa pilihan raya oleh para ulamak Pulau Pinang. Fatwa ini pada asalnya tidak mempunyai kaitan langsung dengan PAS, bahkan menurut Sheikh Abdullah Fahim ia adalah bertujuan menyokong Umno, tetapi ia memberi keuntungan politik kepada PAS sehingga menimbulkan kemarahan Umno.

Fatwa yang dibuat pada 23 Julai 1955 ini berbunyi, “Tiap-tiap pengundi yang beragama Islam laki dan perempuan yang mempunyai hak undi menurut Undang-undang Pilihan Raya Persekutuan yang telah disahkan, wajib menjalankan hak undinya dengan turun ke tempat mengundi dan membuang undinya pada hari dan waktu yang telah ditetapkan; wajib hanya memilih calon yang terdiri dari orang Islam sahaja; sesiapa juga di antara orang Islam yang memberi hak undi kepada orang bukan Islam adalah dianggap bahawa orang itu telah melakukan satu perkara yang berlawanan dengan kehendak ayat-ayat Allah.” Fatwa ini menyebut enam ayat al-Quran yang menunjukkan umat Islam dilarang mengambil orang kafir sebagai pemimpin atau pemerintah.

Timbalan Yang Dipertua Agung PAS, Cikgu Ahmad Awang telah menyokong fatwa ini kerana menganggap ia dikeluarkan oleh ulamak yang tidak berpihak kepada mana-mana parti, sebaliknya hanya untuk kepentingan agama semata-mata. Keadaan ini menyebabkan Umno berkeras menolak fatwa ini dan menuduh ia dibuat oleh PAS untuk mengelirukan rakyat. Akhirnya, Sheikh Abdullah Fahim dengan dipengaruhi oleh anaknya, Ustaz Haji Ahmad Badawi Abdullah membuat kenyataan bahawa memilih orang bukan Islam yang bekerjasama dengan Umno adalah tidak haram. Kemudian, Sheikh Salleh Masri dan Ustaz Abdul Halim al-Hadi pula menolak kenyataan Sheikh Abdullah Fahim tersebut kerana menganggap fatwa yang asal cukup jelas dengan dalil-dalil dan tidak berhajat pada sebarang takwil lagi.

Menurut pemimpin Parti Negara yang juga bekas Pegawai Penerangan PAS, Sheikh Ali Balderam, penafian yang dibuat oleh Sheikh Abdullah Fahim itu dibuat oleh anaknya, dengan tujuan memindahkan tanggungjawab fatwa ini kepada PAS. Berlanjutan dari itu, pada 27 Julai 1955, iaitu hari pembuangan undi, Warta Negara telah menyiarkan satu fatwa Muktamar Ulamak dan Mubaligh Islam Indonesia yang mewajibkan orang Islam turun mengundi dan memastikan kemenangan Islam dalam pilihan raya tersebut dengan mengundi calon-calon yang mahu menegakkan hukum Islam.

Disusun oleh: Arkib PAS

20 Januari 2017

Kolej Islam Malaya - PAS Anjur Minggu Kolej Islam Kutip Dana Penubuhan

Rancangan untuk menubuhkan Kolej Islam di Malaya telah disuarakan sejak Januari 1927 ekoran ketiadaan pusat pengajian tinggi Islam di Tanah Melayu. Lepasan sekolah agama dan pondok tidak mempunyai pilihan melainkan terpaksa ke luar negeri jika ingin menyambung pengajian mereka. Pada 16 Januari 1927, Za’ba telah menyuarakan pandangannya supaya Tanah Melayu mempunyai kolej Islam seperti Aligarh Muslim University di India. Pada peringkat awal, Maahad al-Ehya as-Syariff telah menubuhkan kelas Kuliah selepas Perang Dunia Kedua tetapi gagal kerana ketiadaan pelajar.

Pada 20 Mac 1949, sebuah Jawatankuasa Penaja Kolej Islam ditubuhkan dengan Maulana Mohamad Abdul Alim Siddiqi dan Syed Ibrahim Omar al-Saqqaf sebagai pemimpinnya. Walaupun mendapat sokongan Sultan Selangor dan Sultan Pahang, kolej ini tidak dapat dijalanka kerana masalah kewangan. Dalam Persidangan Alim Ulamak Malaya di Muar pada 21-22 Februari 1950, cadangan penubuhan kolej ini menjadi satu resolusi, sehingga Umno mencadangkan pada 1952 supaya kolej ini dibuka di Skudai, Johor. Kolej Islam Malaya kemudiannya hanya dapat didirikan pada 4 April 1955 di Kelang, Selangor setelah Sultan Hishamuddin Alam Shah mewakafkan istananya untuk dijadikan kolej, dengan Ustaz Ismail Omar Abdul Aziz sebagai pengetuanya.

Oleh kerana penubuhan Kolej Islam Malaya adalah salah satu agenda Persidangan Alim Ulamak Malaya di Muar, pada 27 Mac 1954, Jawatankuasa Kerja Agung PAS telah membincangkan peranan PAS terhadap penubuhan kolej ini. Antara aspek yang penting mendapat perhatian PAS ialah dari aspek kewangan. PAS berpendapat “sudah tentu (kolej ini) menghendaki perbelanjaan yang tidak sedikit” dan PAS telah memulakan kutipan derma Kolej Islam ini sejak 1953 lagi. Sepanjang tahun 1954, PAS membuat kutipan derma untuk Kolej Islam ini pada setiap programnya, sehingga PAS menjadi antara penyumbang utama kepada dana kolej tersebut.

Salah satu langkah terbesar yang dibuat oleh PAS ialah menganjurkan “Minggu Kolej Islam” dalam bulan Mei 1954. Sepanjang Minggu Kolej Islam ini, semua Cawangan PAS dan ahli PAS diarahkan supaya mengadakan kutipan derma besar-besaran untuk mengisi dana Kolej Islam. Kutipan derma juga dibuat dalam semua program penerangan PAS di seluruh Tanah Melayu sepanjang Mei 1954. Bagi menunjukkan kesungguhan PAS untuk menjayakan penubuhan Kolej Islam ini, dalam Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ketiga di Parit Buntar pada 12-14 Ogos 1954, mereka telah meluluskan cadangan Jawatankuasa Kerja Agung PAS supaya program Minggu Kolej Islam ini terus diadakan bagi mengumpul dana tersebut.

Selain mengumpulkan dana melalui Minggu Kolej Islam, sumbangan terbesar PAS terhadap Kolej Islam Malaya adalah melalui Prof Zulkifli Mohamad yang ketika itu menjadi Setiausaha Kolej Islam selain menjadi pensyarah. Tokoh lain yang turut terlibat termasuklah Ustaz Hassan Salleh dari Kelantan sebagai pensyarah dan Ustaz Abu Bakar Hamzah dari Perlis sebagai pustakawan Kolej Islam. Walaupun Kolej Islam Malaya hanya wujud sehingga 1967 sahaja, tetapi ia berjaya melahirkan tokoh-tokoh besar PAS termasuklah Prof Dato’ Dr Haron Din (bekas Mursyidul Am PAS) dan Dr Daeng Sanusi Mariok (bekas Naib Presiden PAS yang kini Pengerusi Jawatankuasa Tatatertib PAS).

Disusun oleh: Arkib PAS

19 Januari 2017

Maahad Al-Ehya As-Syariff Gunung Semanggol - Pusat Kebangkitan Gerakan Islam

Kebangkitan gerakan politik Islam telah berlaku di Tanah Melayu selepas Perang Dunia Kedua dengan berpusat di Gunung Semanggol, Perak. Sejak kejatuhan Khilafah Othmaniyah pada 4 Mac 1924, kuasa politik Islam telah berakhir, lantas mendorong munculnya gerakan-gerakan politik Islam di seluruh dunia dalam rangka mengembalikan kedaulatan kerajaan Islam. Bermula dengan kebangkitan Sarekat Islam di Indonesia pada 1905, diikuti oleh Ikhwanul Muslimin di Mesir pada 1928, Jamiat Islami di India pada 1941 dan Masyumi di Indonesia pada 1943, maka muncullah pelbagai gerakan Islam di seluruh dunia, khususnya selepas Perang Dunia Kedua. Di Tanah Melayu sendiri, sejak awal 1920-an telah wujud cawangan Sarekat Islam, sebelum munculnya gagasan penyatuan para ulamak di peringkat nasional pada awal 1930-an. Selepas Perang Dunia Kedua, barulah muncul gerakan politik Islam di Tanah Melayu.

Permulaan bagi kebangkitan ini ialah dengan berlangsungnya Persidangan Ekonomi-Agama di Maahad al-Ehya as-Syariff, Gunung Semanggol pada 23-24 Mac 1947 yang berjaya menubuhkan Pusat Perekonomian Melayu Se-Malaya (PEPERMAS) dan Majlis Tertinggi Agama Malaya (MATA). Dari MATA pula lahirnya Lembaga Pendidikan Rakyat (LEPIR), sebelum Persidangan MATA pada 14 Mac 1948 berjaya menubuhkan Hizbul Muslimin sebagai parti politik Islam yang pertama di Tanah Melayu. Di sinilah peranan penting Maahad al-Ehya as-Syariff dalam sejarah kebangkitan Islam, kerana setelah itu, kebangkitan PAS juga bersangkutan dengan peranan maahad ini.

Sejarah Maahad al-Ehya as-Syariff telah bermula sejak 1918 apabila Tuan Guru Haji Abdul Rahman Mahmud mengasaskan Madrasah ar-Rahmaniyah di Gunung Semanggol. Pada 15 April 1934, menantu beliau, Ustaz Abu Bakar al-Baqir telah membubarkan madrasah ini untuk menubuhkan Madrasah al-Ehya as-Syariff, sebelum dinaikkan taraf sebagai Maahad al-Ehya as-Syariff pada 1940, serentak dengan penubuhan Persatuan al-Ehya as-Syariff. Pada zaman Jepun, maahad ini dapat bergerak seperti biasa kerana ia dilindungi Penasihat Adat Istiadat Melayu di Markaz Tentera Jepun di Taiping, Dr Burhanuddin al-Helmy. Selepas Perang Dunia Kedua, maahad ini telah terlibat dengan kegiatan politik sehingga mudirnya, Ustaz Abu Bakar al-Baqir ditahan di bawah Ordinan Darurat 1948 selama empat tahun sehingga 1952.

Ustaz Abu Bakar Mohd Said al-Baqir, pengasas dan mudir maahad ini dilahirkan pada 1907 dan mendapat pendidikan di Madrasah ar-Rahmaniyah (1919-1923), Madrasah ad-Daeratul Maarif al-Wathaniyyah, Kepala Batas (1924-1930) dan Madrasah Idrisiah, Kuala Kangsar (1930-1934) dengan guru utama beliau ialah Sheikh Abdullah Fahim. Beliau adalah seorang tokoh agama yang aktif dalam pergerakan politik dan pernah terlibat dalam Persatuan Melayu Pulau Pinang, Persatuan Melayu Perak, Sunlight Club Taiping, Kelab Saadat Kuala Kangsar, Kesatuan Melayu Muda (KMM), Angkatan Pemuda Insaf (API), Barisan Tani Se-Malaya (BATAS) dan Pembantu Indonesia Merdeka (PIM). Selepas 1947, beliau telah memimpin PEPERMAS, sebelum menjadi pemimpin Hizbul Muslimin mulai 1948. Beliau ditahan tanpa bicara selama empat tahun sehingga 1952, dan menyertai PAS pada 1954. Walaupun pada 1955, beliau menjadi calon Parti Kebangsaan Perak (NAP), namun selepas itu beliau tidak lagi aktif berpolitik, sebaliknya memberi tumpuan sebagai Mudir Maahad al-Ehya as-Syariff dan Ahli Majlis Agama Islam Perak sehingga akhir hayatnya pada 14 Julai 1974.

Selain menjadi pusat gerakan politik Islam pada akhir 1940-an dengan kemunculan PEPERMAS, MATA, LEPIR dan Hizbul Muslimin, Maahad al-Ehya as-Syariff juga tidak dapat dipisahkan dengan kebangkitan PAS. Pertama, dalam Persidangan Persatuan Ulamak Se-Malaya di Bagan Tuan Kecil (Butterworth) pada 24 November 1951, dua institusi telah hadir mewakili maahad ini iaitu Persatuan al-Ehya as-Syariff dan Maahad al-Ehya as-Syariff sendiri. Dalam persidangan ini, wakil Persatuan al-Ehya as-Syariff, Ustaz Othman Hamzah telah mencadangkan supaya nama Persatuan Ulamak Se-Malaya ditukar kepada Persatuan Islam Se-Malaya (PAS), selain turut mempengaruhi perubahan tujuan penubuhannya dari persatuan yang bersifat kebajikan kepada sebuah parti politik Islam. Wakil-wakil dari Gunung Semanggol juga telah mendesak supaya disiplin parti dikuatkuasakan dalam PAS supaya wala’ ahli-ahli hanya kepada pergerakan politik Islam yang baru ditubuhkan ini.

Kedua, barisan kepemimpinan utama yang mengasaskan PAS adalah tokoh-tokoh yang berkait secara langsung dengan maahad ini. Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan (Yang Dipertua Agung PAS), Ustaz Haji Ahmad Maliki (Setiausaha Agung PAS) dan Haji Sulaiman Ahmad (Sulaiman Palestin) (Pegawai Penerangan PAS) adalah bekas-bekas pelajar Maahad al-Ehya as-Syariff, sedangkan Sheikh Abdullah Fahim (Ketua Dewan Ulamak PAS), Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin (Naib Yang Dipertua Agung PAS) dan Mohd Asri Haji Muda (Setiausaha Kerja PAS) adalah antara bekas pemimpin Hizbul Muslimin yang berpusat di Gunung Semanggol. Ketiga, selepas disiplin parti dikuatkuasakan sepenuhnya oleh PAS pada 1955, lebih ramai tokoh-tokoh Maahad al-Ehya as-Syariff menyertai kepemimpinan PAS seperti Ustaz Baharuddin Latif (bekas Setiausaha Agung PAS), Ustaz Othman Hamzah (bekas Setiausaha Dewan Ulamak PAS Pusat), Ustazah Hayati Hassan (bekas Setiausaha Dewan Muslimat PAS Pusat), Ustaz Budiman Radhi (bekas Naib Ketua Dewan Pemuda PAS Pusat) dan lain-lain. Pada generasi kontemporari, dua tokoh PAS, Ustazah Naqibah Nu’ma Abu Bakar (Ketua Dewan Muslimat PAS Sabah dan Perak) dan Ustaz Jilbaz Mukhlis Mokhtar Ghazali (bekas Pemangku Ketua Dewan Pemuda PAS Perak) adalah anak dan cucu Ustaz Abu Bakar al-Baqir.

Disusun oleh: Arkib PAS

18 Januari 2017

Pembentukan Kerajaan PAS Terengganu 1959

Kejayaan PAS memenangi Pilihan Raya Negeri Terengganu pada 20 Jun 1959 telah membolehkan PAS membentuk Kerajaan Negeri Terengganu yang pertama selepas merdeka. Dalam Pilihan Raya Negeri ini, PAS telah menguasai 13 kerusi DUN, sedangkan Perikatan mendapat tujuh kerusi dan Parti Negara (PN) mendapat empat kerusi. Terengganu adalah negeri yang pertama dikuasai PAS sejak Pilihan Raya Negeri diadakan kali pertama selepas merdeka secara berperingkat bermula di Perlis dan Kedah pada 20 Mei 1959, sedangkan Terengganu adalah negeri yang kelapan selepas Perlis dan Kedah, Melaka, Perak, Selangor, Negeri Sembilan, Pulau Pinang dan Johor, manakala Kelantan dan Pahang mengadakan Pilihan Raya Negeri selepas Terengganu.

Dalam Pilihan Raya Negeri Terengganu yang diadakan pada 10 Oktober 1955, iaitu pilihan raya sebelum merdeka, Perikatan telah menyapu bersih semua kerusi Majlis Undangan Negeri yang dipertandingkan, sedangkan ketika itu PAS belum ditubuhkan di Terengganu. Dalam Pilihan Raya Negeri Terengganu 1959, PAS menguasai 13 daripada 24 kerusi menerusi Tuan Guru Haji Wan Said Mohd Noor (Kuala Besut), Mohd Sanari Yunus (Kg. Raja), Ustaz Husin Jusoh (Hulu Besut), Mohamad Ismail (Besut Tengah), Mohd Daud Abdul Samad (Setiu), Ustaz Ahmad Azzam Hanafiah (Jeram), Tuan Guru Haji Abdul Kadir Muhammad (Kuala Terengganu Tengah), Tuan Guru Haji Shafie Sulong (Binjai), Ismail Yusof (Hulu Terengganu Timur), Omar Abdul Rahman (Hulu Terengganu Barat), Ustaz Mohd Taib Sabri Abu Bakar (Marang), Abu Bakar Mohd Salleh (Sura) dan Ustaz Omar Shukri Embong (Hulu Dungun).

Ekoran kemenangan ini, pada 24 Jun 1959, Badan Perhubungan PAS Terengganu telah membincangkan perlantikan Menteri Besar Terengganu tetapi menghadapi isu berkaitan makna ‘Bumiputera’ dalam perjawatan kerana Pesuruhjaya PAS Terengganu, Ustaz Ahmad Azzam Hanapiah adalah seorang berketurunan Banjar yang berasal dari Perak. PAS Terengganu telah bersetuju menyerahkan dua nama kepada Sultan Terengganu iaitu Ustaz Ahmad Azzam Hanapiah (Jeram) dan Mohd Daud Abdul Samad (Setiu) sebagai calon Menteri Besar, dengan syarat calon yang tidak terpilih akan menjadi anggota Exco Kerajaan Negeri Terengganu. Setelah itu, Sultan Ismail Nasiruddin Shah ibni Sultan Zainal Abidin III telah berkenan memilih Mohd Daud Abdul Samad sebagai Menteri Besar Terengganu. Ustaz Ahmad Azzam Hanapiah yang mendapat 19 undi berbanding Mohd Daud Abdul Samad (tiga) dan Abu Bakar Salleh (dua) dalam mesyuarat Badan Perhubungan PAS Terengganu itu, berkeyakinan beliau akan dilantik sebagai Timbalan Menteri Besar Terengganu selepas kerajaan dibentuk.

Dengan perkenan Sultan Terengganu ini, pada 29 Jun 1959, Mohd Daud Abdul Samad telah mengangkat sumpah sebagai Menteri Besar Terengganu yang pertama selepas merdeka. Mohd Daud Abdul Samad, 35 tahun yang berasal dari Jerteh, Besut dan mendapat pendidikan tertinggi di Sultan Ismail College (SIC), Kota Bharu selain belajar agama di Madrasah al-Balaghul Mubin, Pasir Puteh. Sebelum menyertai PAS, beliau yang menjadi aktivis Kesatuan Melayu Muda (KMM), Partai Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM) dan Parti Rakyat (PR), selain berkhidmat sebagai pegawai di Jabatan Kerja Raya Terengganu sehingga 1952. Pada 1956, beliau menyertai PAS dan dilantik sebagai Setiausaha Badan Perhubungan PAS Terengganu merangkap Pengarah Pilihan Raya PAS Terengganu sebelum dipilih sebagai ADUN Setiu. Dengan latar belakang pendidikan Melayu, agama dan Inggeris, pengalaman berkhidmat dengan kerajaan serta penglibatan politik sejak akhir 1930-an, beliau dianggap layak mengetuai Kerajaan PAS Terengganu.

Setelah Menteri Besar Terengganu mengangkat sumpah pada 29 Jun 1959, dengan persetujuan parti, Mohd Daud Abdul Samad telah membentuk kabinetnya dengan satu barisan anggota enam orang Exco Kerajaan dan dibantu oleh seorang Speaker DUN. Enam orang yang mengangkat sumpah sebagai anggota Exco Kerajaan Negeri Terengganu pada 29 Jun 1959 ialah Ustaz Ahmad Azzam Hanafiah, Mohd Sanari Yunus, Abu Bakar Salleh, Ustaz Omar Shukri Embong, Ismail Yusof dan Omar Abdul Rahman. Manakala Ustaz Mohd Taib Sabri Abu Bakar, ADUN Marang dinamakan sebagai Speaker DUN Terengganu yang pertama. DUN Terengganu telah bersidang untuk kali yang pertama bagi meluluskan dasar-dasar Kerajaan PAS Terengganu ini pada 29 Julai 1959, setelah cadangan asal yang dirancang pada 4 Julai 1959 ditangguhkan akibat bertembung dengan kempen Pilihan Raya Umum Persekutuan yang berlangsung antara 15 Julai hingga 19 Ogos 1959.

Disusun oleh: Arkib PAS

17 Januari 2017

Darul Arqam - Kumpulan Serpihan PAS Pimpinan Ustaz Ashaari Muhammad

Ketidakpuasan hati terhadap beberapa aspek dalam jemaah menjadi punca berlakunya serpihan. Antara kumpulan serpihan terawal dalam PAS berlaku pada akhir 1960-an apabila sekumpulan ahli PAS yang dipimpin oleh Ustaz Ashaari Muhammad telah membentuk kumpulan mereka sendiri yang dikenali sebagai Darul Arqam atau al-Arqam pada 1968. Pada awalnya, Ustaz Ashaari Muhammad tidak berpuas hati dengan sikap PAS yang terlalu memberikan fokus kepada politik sehingga mengabaikan aspek ekonomi dalam perjuangannya. Kumpulan al-Arqam dalam kegiatannya selepas itu menjadikan ekonomi sebagai agenda utama, sebelum terjebak dengan kegiatan-kegiatan yang menyebabkan mereka diharamkan oleh kerajaan pada 21 Oktober 1994 dan pemimpin utamanya ditahan ISA.

Sejarah pergerakan Darul Arqam bermula selepas Ustaz Ashaari Muhammad tewas dalam Pilihan Raya Umum di Bangsar, Kuala Lumpur pada 1964. Sejak itu, beliau mula memberikan fokus terhadap kegiatan ekonomi sehingga dilantik sebagai Bendahari Dewan Pemuda PAS Pusat pada 1968. Walau bagaimanapun, sejak 1968 itu, beliau mula membentuk halaqah usrahnya sendiri yang berpusat di Datuk Keramat, Kuala Lumpur. Oleh kerana markaz mereka adalah sebuah rumah berwarna putih di Datuk Keramat, Kumpulan mereka mula dikenali sebagai “Usrah White House” atau “Usrah Rumah Putih.” Selepas dua tahun bergiat, wujudnya tuduhan bahawa mereka adalah kumpulan ajaran songsang. Maka pada 28 Februari 1971, mereka telah membentuk jemaah mereka secara rasmi dan menamakan kumpulan mereka dengan nama baru, Darul Arqam. Sebahagian dari mereka turut terlibat serentak dengan kumpulan dakwah seperti ABIM dan juga Jemaah Tabligh pada awal 1970-an.

Ustaz Ashaari Muhammad, pengasas dan pemimpin Darul Arqam adalah seorang bekas guru agama kerajaan yang dilahirkan di Kampung Pilin, Rembau, Negeri Sembilan pada 30 Oktober 1937. Beliau mendapat pendidikan awal di kampungnya sebelum berhijrah ke Kuala Lumpur pada 1952 dan belajar di Madrasah Hishamuddin, Kelang sehingga 1958. Setelah itu beliau belajar agama dengan Ustaz Mohd Khairillah bin Muhammad sehingga menerima Aurad Muhammadiyah dari anak Kiyai Muhammad bin Abdullah as-Suhaimi itu. Hubungan beliau yang rapat dengan Pesuruhjaya PAS Singapura, Ustaz Mohd Taha bin Sheikh Fadhlullah as-Suhaimi sejak 1958 telah membawa beliau aktif dalam PAS di Selangor sehingga beliau menamatkan kerjayanya sebagai guru agama kerajaan di Sekolah Melayu Kampung Teluk Udang, Kelang pada 1964 kerana menjadi calon PAS dalam pilihan raya di Bangsar. Beliau pernah dilantik sebagai Ahli Jawatankuasa Kerja Dewan Pemuda PAS Pusat dan jawatan terakhir beliau ialah sebagai Bendahari Dewan Pemuda PAS Pusat pada 1968.

Gerakan politik PAS yang sangat terarah kepada isu-isu politik telah menimbulkan ketidakpuasan hati beliau. Sedangkan realiti politik sejak selepas merdeka adalah berkisar tentang perjuangan kemerdekaan (1951-1960) dan pembentukan Malaysia (1961-1965), di mana PAS memperjuangkan tertegaknya negara Islam, perlaksanaan syariat, hak ketuanan orang Melayu dan menolak kerakyatan jus soli, sebelum isu percantuman yang menghangatkan isu Melayu Raya. Keadaan ini menyebabkan isu-isu pembangunan ekonomi organisasi PAS tidak menjadi fokus. Sedangkan Ustaz Ashaari Muhammad berpegang bahawa gerakan dakwah perlu mempunyai dana ekonomi yang kukuh. Kecewa dengan kegagalan pemimpin PAS untuk memberi perhatian kepada pandangan beliau, dalam tahun 1968, beliau mula membentuk halaqah usrah beliau sendiri di Datuk Keramat. Perubahan politik pasca tragedi 13 Mei 1969 yang sekali lagi menyebabkan gagasan beliau terabai, pada 28 Februari 1971, beliau menubuhkan Darul Arqam.

Pergerakan Darul Arqam yang popular pada akhir 1970-an dan 1980-an telah berpusat di Sungai Penchala, Kuala Lumpur yang dijadikan Perkampungan Arqam pada 1975. Darul Arqam dipimpin oleh Majlis Syuyukh yang diketuai oleh Ustaz Ashaari Muhammad sendiri sebagai Amir atau Sheikhul Arqam, dan dibantu oleh dua Timbalan Amir. Pergerakan utama dakwah Darul Arqam adalah dalam bidang ekonomi, sebelum ia berkembang dalam bidang pendidikan, media, kebajikan sosial dan kesenian. Secara umum, sepanjang pergerakan Darul Arqam, mereka dikatakan mempunyai lebih 10,000 orang pengikut, selain mempunyai cawangan di 16 buah negara di seluruh dunia.

Walau bagaimanapun, pada 1986, pihak berkuasa agama mulai memberikan perhatian terhadap pergerakan Darul Arqam kerana didakwa menyeleweng dari aqidah Islam. Mereka didakwa mengajar dan mengamalkan Aurad Muhammadiyah yang difatwakan menyeleweng, dan keadaan menjadi lebih sukar apabila Ustaz Ashaari Muhammad mendakwa dia akan menguasai politik Malaysia. Darul Arqam kemudiannya didakwa menubuhkan kumpulan tentera yang dipanggil Tentera Bandar yang berpusat di Thailand. Akibatnya, dalam bulan September 1994, 18 orang pemimpin Darul Arqam telah ditahan di bawah ISA, termasuk Ustaz Ashaari Muhammad yang ditahan di Thailand. Selepas beberapa ketika ditahan, pemimpin utama Darul Arqam itu dikenakan tahanan kediaman terhad di Labuan selama 10 tahun dan Darul Arqam diharamkan pada 21 Oktober 1994.

Disusun oleh: Arkib PAS

16 Januari 2017

Wakil Rakyat PAS Selepas Pilihan Raya Umum 1955

Pilihan Raya Umum 1955 yang berakhir pada 27 Julai 1955 adalah pilihan raya yang pertama dalam sejarah negara ini selepas Pilihan Raya Bandaran diadakan di Georgetown, Pulau Pinang pada 1 Disember 1951 dan di Kuala Lumpur pada 16 Februari 1952, diikuti oleh Melaka, Johor Bahru, Seremban dan Ipoh sepanjang 1952. Tuntutan pilihan raya yang dibuat oleh rakyat Malaya sejak 1953 telah berjaya mendapatkan hak memilih pemerintah ke arah berkerajaan sendiri. Pilihan raya ini diadakan secara berperingkat bermula di peringkat Majlis Undangan Negeri-negeri sejak Oktober 1954 dan berakhir dengan Pilihan Raya Umum Persekutuan pada 27 Julai 1955.

Pada 27 Mac 1954, PAS telah mengambil pendirian untuk menyertai Pilihan Raya Umum Negeri dan Persekutuan 1954-1955 ini. PAS kemudiannya membentuk Jawatankuasa Kecil Pilihan Raya yang diketuai oleh Pemangku Yang Dipertua Agung PAS, Dr Haji Abbas Alias bagi menyusun rancangan-rancangan PAS berkait dengan pilihan raya tersebut. Pilihan raya ini bermula di Terengganu dan Johor pada 10 Oktober 1954, diikuti serentak oleh pemilihan di peringkat bandaran di Ipoh, Taiping, Teluk Anson, Kuala Lumpur, Melaka, Pulau Pinang, Kelang dan Port Swettenhem yang berlangsung antara Ogos hingga Disember 1954. PAS tidak menyertai kebanyakkan daripada pilihan raya ini kerana PAS belum mempunyai cawangan di tempat-tempat tersebut dan pendaftaran PAS sebagai parti politik juga belum diluluskan oleh Pendaftar Pertubuhan.

PAS hanya meletakkan calon dalam Pilihan Raya Negeri di Kelantan (tiga calon), Pahang (enam calon), Perlis (lima calon), Selangor (dua calon) dan Perak (empat calon), yang menjadikan keseluruhan calon PAS dalam Pilihan Raya Negeri 1954-1955 ini seramai 20 orang. Adapun di peringkat Persekutuan, PAS telah meletakkan seramai 11 orang calon daripada 52 kerusi yang dipertandingkan, dengan pecahan Seberang Perai (satu calon), Perak (tiga calon), Selangor (dua calon), Pahang (satu calon), Kedah (satu calon) dan Kelantan (tiga calon).

Setelah semua pilihan raya selesai pada 27 Julai 1955, PAS telah berjaya memenangi hanya satu kerusi Majlis Undangan Negeri daripada 268 kerusi di seluruh Malaya iaitu di Kerian Barat, Perak. Wakil rakyat tunggal PAS yang memenangi kerusi Majlis Undangan Negeri (State Legislative Council) Perak ini ialah Mohd Kamal Ahmad yang juga Ahli Jawatankuasa Kerja Agung PAS. Di Majlis Undangan Persekutuan (Federal Legislative Council), PAS juga hanya memenangi satu kerusi sahaja menerusi Bendahari Agung PAS, Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin yang mengalahkan calon Perikatan dan Parti Kebangsaan Perak (NAP) di Kerian. Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin sebagai wakil tunggal pembangkang di Majlis Undangan Persekutuan dikenali sebagai “Encik Pembangkang (Mr Opposition).”

Walaupun dalam pilihan raya ini PAS hanya mempunyai seorang wakil di Majlis Undangan Persekutuan dan seorang wakil di Majlis Undangan Negeri, keadaan politik Tanah Melayu telah berubah menjelang kemerdekaan yang turut mengubah kedudukan wakil rakyat PAS. Ketidakpuasan hati beberapa wakil rakyat Umno/Perikatan terhadap proses kemerdekaan terutama berkait kedudukan orang Melayu dan agama Islam telah menyebabkan mereka beralih kepada PAS. Pendirian PAS yang tegas dalam Kongres Kebangsaan Melayu Kedua di Kuala Lumpur pada 4-7 Mei 1957 telah menarik sejumlah tokoh-tokoh Umno untuk menyertai PAS termasuk Dato’ Raja Mohd Hanifah Abdul Ghani, Setiausaha Umno Negeri Sembilan yang juga Dato’ Seri Maharaja Diraja Luak Sungai Ujong.

Antara Ahli Majlis Undangan Negeri yang paling terkenal menyertai PAS selepas merdeka ialah bekas Naib Yang Dipertua Agung PAS sendiri iaitu Tuan Guru Haji Hussein Che Dol iaitu wakil rakyat Jerai (Kedah). Beliau yang merupakan Pengerusi Perhubungan Umno Kedah yang juga Yang Dipertua Persatuan Ulamak Kedah (PUK) telah memilih kekal bersama Umno selepas penguatkuasaan disiplin parti dalam Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ketiga pada 12-14 Ogos 1954, tetapi kembali bersama PAS selepas merdeka. Dua lagi tokoh Umno yang menyertai PAS ialah Ustaz Mohd Taib Sabri Abu Bakar (Marang, Terengganu) dan Abdul Rahman Daud (Pasir Mas Tengah, Kelantan). Kedua-dua mereka adalah tokoh politik yang terkenal di Terengganu dan Kelantan sebelum menyertai PAS.

Keempat-empat Ahli Majlis Undangan Negeri PAS yang mewakili kawasan Kerian Barat (Perak), Jerai (Kedah), Marang (Terengganu) dan Pasir Mas Tengah (Kelantan) serta Ahli Majlis Undangan Persekutuan kawasan Kerian telah dicalonkan semula oleh PAS dalam Pilihan Raya Umum 1959. Mohd Kamal Ahmad yang bertanding di DUN Kuala Kurau (Perak), Tuan Guru Haji Hussein Che Dol di Parlimen Kedah Tengah dan Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin di Parlimen Kerian Laut walau bagaimanapun telah tewas kepada calon Perikatan. Dua lagi wakil rakyat PAS yang dicalonkan semula iaitu Ustaz Mohd Taib Sabri Abu Bakar di DUN Marang (Terengganu) dan Abdul Rahman Daud di DUN Rantau Panjang (Kelantan) telah mempertahankan kerusi mereka dan masing-masing dilantik sebagai Speaker DUN Terengganu dan Ahli Exco Kerajaan Negeri Kelantan.

Disusun oleh: Arkib PAS

15 Januari 2017

“Tata Negara Islam” - Karya Pertama Pemimpin PAS Tentang Negara Islam

Negara Islam telah menjadi cita-cita perjuangan PAS sejak ia ditubuhkan, bahkan ia melanjutkan cita-cita Hizbul Muslimin sebelumnya. Setelah gagal mempengaruhi proses kemerdekaan untuk menegakkan sistem pemerintahan Islam, Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ketujuh pada 25-27 Disember 1958 telah memutuskan bahawa perjuangan menegakkan negara Islam adalah wajib bagi setiap umat Islam, khususnya ahli PAS. Langkah-langkah politik PAS selepas 1958 adalah merupakan rangkaian usaha PAS untuk mendirikan sebuah negara Islam yang berasaskan al-Quran dan Sunnah. Antara usaha PAS untuk menjelaskan konsep negara Islam ini adalah menerbitkan buku-buku tentang negara Islam sejak 1960 hingga terhasilnya Dokumen Negara Islam sebagai dokumen rasmi yang dilancarkan oleh PAS pada 12 November 2003.

Semenjak keputusan Mesyuarat Agung Tahunan PAS pada 1958, karya pertama yang dihasilkan oleh pemimpin PAS tentang negara Islam ialah buku yang bertajuk “Tata Negara Islam” yang diterbitkan pada 1963 hasil tulisan Ustaz Budiman Radhi, bekas Wakil Ketua Dewan Pemuda PAS Pusat. Karya yang diterbitkan oleh Maktabah Haji Mohamad Ali ar-Rawi, Pulau Pinang ini telah menggariskan prinsip-prinsip asas kenegaraan Islam dan strukturnya. Buku yang diterbitkan dalam tulisan Jawi ini boleh dikatakan lanjutan daripada perbincangan tentang politik Islam yang lebih awal dikemukakan oleh beberapa ulamak PAS sebelumnya. Namun, buku ini agak berbeza kerana ia mengemukakan perkara-perkara berkait prinsip kenegaraan dan struktur kerajaan, berbanding karya-karya sebelumnya yang berkisar tentang pemikiran politik Islam.

Dalam konteks perjuangan politik PAS, beberapa tokoh PAS yang pernah menulis tentang pemikiran politik Islam seperti Ustaz Zulkifli Mohamad, Dr Burhanuddin al-Helmy dan Sheikh Abdul Qadir al-Mandili. Ustaz Zulkifli Mohamad telah menghasilkan buku “Masyarakat dan Syariat” pada 1954 dan “Pegangan Hidup Umat Islam” (1956), manakala Dr Burhanuddin al-Helmy pula telah menuliskan buku “Agama dan Politik” (1954) dan “Ideologi Politik Islam” (1957). Dari Mekah, Sheikh Abdul Qadir al-Mandili pada 1959 telah menghasilkan pula buku “Islam: Agama dan Kedaulatan” yang menjadikan perbincangan tentang konsep negara Islam menjadi semakin menarik dan mendapat perhatian rakyat awam.

Terdahulu, ulamak terkenal, Tuan Hussin Kedah pada 1935, telah menghasilkan “Tanbih al-Ikhwan fi Tadbir al-Ma’isyah wa Taslih al-Buldan” yang membicarakan beberapa aspek sosial, kaedah pemerintahan dan pembangunan negara menurut Islam. Karya Tuan Hussin Kedah ini boleh dikatakan yang pertama di Tanah Melayu membahaskan tentang pemikiran politik Islam selepas jatuhnya Khilafah Othmaniyah pada 1924. Setelah itu, Maulana Abdullah Noh, tokoh ulamak Kelantan telah menghasilkan pula buku “Semangat Perajurit-perajurit Muslimin” pada 1947 yang menekankan kepentingan berjuang menegakkan negara Islam dalam kerangka yang disebut sebagai “Siasat al-Madinah”. Pada 1962, di atas usaha Pustaka Islam, Kota Bharu yang dimiliki oleh Ketua Dewan Pemuda PAS Pusat, Ustaz Amaluddin Darus, telah diterbitkan buku “Masyarakat dan Politik” karya Sheikh Muhammad al-Ghazali.

Melanjutkan perbincangan tentang politik dan kenegaraan Islam pasca kejatuhan Khilafah Othmaniyah, muncul Ustaz Budiman Radhi, seorang ulamak muda yang berasal dari Kedah. Beliau mendapat pendidikan tinggi Islam di Indonesia dan terdedah dengan perjuangan politik Islam di negara tersebut yang berkembang sejak tertubuhnya Sarekat Islam pada 16 Oktober 1905. Sebagai seorang penulis prolifik, beliau telah berjaya menghasilkan beberapa karya antaranya “Falsafah Akhlak”, “Falsafah Rukun Islam”, “Kelebihan Bulan Rejab, Sya’ban dan Ramadhan”, “Islam dan Kristian”, “Buruh Dalam Islam”, “Pengajaran Rukun Islam dan Iman” serta buku terpentingnya, “Tata Negara Islam.” Beliau yang juga guru di Maahad Il Ihya as-Syariff, Gunung Semanggol telah mula terlibat dalam PAS sejak awal 1950-an serta pernah menjadi Ketua Dewan Pemuda PAS Kedah dan Wakil (Naib) Ketua Dewan Pemuda PAS Pusat (1957-1958).

“Tata Negara Islam” adalah buku beliau yang terpenting dalam membincangkan konsep negara Islam. Buku yang diterbitkan pada tahun 1963 ini menurut seorang mengkaji, Safie Ibrahim (1981), bahawa ia sangat dipengaruhi oleh karya-karya pemimpin Jamiat Islami Pakistan, Maulana Syed Abul A’la al-Maududi (m. 1979). Antara karya al-Maududi yang mempengaruhi tulisan Ustaz Budiman Radhi ialah “The Islamic Law and Constitution” (1955), “The First Principle of The Islamic State” (1960) dan “Political Theory of Islam” (1960). Karya lain yang turut memberi pengaruh ialah “The Principle of State and Government in Islam” (1961) tulisan Mohamad Asad. Karya Ustaz Budiman Radhi ini adalah satu-satu karya tentang kenegaraan Islam yang dihasilkan oleh pemimpin PAS sepanjang dekad 1960-an.

Disusun oleh: Arkib PAS

14 Januari 2017

Gerakan Pemuda Islam Indonesia (GPII) - Rakan Antarabangsa Pertama Pemuda PAS

Pergerakan politik Islam adalah sebuah gerakan global, tetapi terpisah oleh sempadan-sempadan politik selepas era penjajahan. Di antara gerakan yang wujud di seluruh dunia adalah saling mempunyai hubungan dan saling mempengaruhi. Di dalam sejarah kemunculan PAS sendiri, tidak dapat dinafikan adanya pengaruh Ikhwanul Muslimin dari Mesir, Jamiat Islam dari benua India dan Masyumi dari Indonesia. Setelah ditubuhkan, PAS membentuk pula jaringan hubungan dengan gerakan-gerakan Islam dalam rangka persaudaraan aqidah yang melangkaui sempadan politik.

Salah satu gerakan politik Islam luar negara terawal yang mempunyai hubungan rasmi dengan PAS ialah Gerakan Pemuda Islam Indonesia (GPII). GPII merupakan sayap pemuda Masyumi yang ditubuhkan pada 1945 dengan diketuai oleh Harsono Tjokroaminoto, putera kepada pemimpin Sarekat Islam yang sangat terkenal, Haji Omar Said Tjokroaminoto. Oleh kerana penubuhan Hizbul Muslimin pada 14 Mac 1948 mempunyai pengaruh Masyumi yang kuat, pergerakan politik PAS juga turut berkait rapat dengan Masyumi. Keadaan ini didorong juga oleh kebanjiran pemuda-pemuda Malaya yang melanjutkan pengajian tinggi agama mereka di Indonesia seperti Ustaz Othman Abdullah, Ustaz Budiman Radhi, Ustaz Salahuddin Abdullah dan lain-lain.

Sejarah GPII bermula apabila Persatuan Pelajar Sekolah Tinggi Islam (PP-STI) ditubuhkan pada 15 Ogos 1945 dalam rangka perjuangan kemerdekaan Indonesia. Dengan pengaruh beberapa tokoh politik Islam seperti Pak Mohamad Natsir, Buya Hamka, Prof Abdul Kahar Muzakkar dan Kiyai Abdul Wahid Hashim, pada 2 Oktober 1945 telah didirikan GPII yang dipimpin oleh Harsono Tjokroaminoto. Kelompok terbesar di kalangan pemuda Islam yang bergabung dalam GPII ialah Laskar Hizbullah, iaitu satu sayap ketenteraan Islam Masyumi yang kemudiannya dikenali sebagai GPII Hizbullah.

Pada 7 November 1945, GPII telah mengusulkan dalam Kongres Umat Islam Indonesia di Jogjakarta supaya Masyumi bertukar menjadi parti politik Islam yang dikenali sebagai Partai Masyumi yang menggabungkan semua pertubuhan Islam di Indonesia. Selain itu, GPII pada 1947 turut menubuhkan Himpunan Mahasiswa Islam (HMI) pimpinan Lafran Pane dan Pelajar Islam Indonesia (PII) pimpinan Anton Timur Jailani sebagai sayap-sayap perkaderan mereka. Pergerakan bersepadu GPII telah berjaya memberikan kemenangan kepada Partai Masyumi dalam Pemilihan Umum (Pemilu) Indonesia 1955. Namun begitu, disebabkan Peristiwa Cikini dan Idhul Adha, GPII telah didakwa terlibat dengan tindakan keganasan dan Presiden Sukarno telah mengharamkan GPII pada 10 Julai 1963. Sejak itu mereka menyerap ke dalam Pemuda Persatuan Umat Islam (PPUI), iaitu sayap pemuda Persatuan Umat Islam (PUI), yang mula dikenali sebagai Gerakan Pemuda Islam (GPI) mulai 1967. Selepas reformasi politik 1998, pada 8 Oktober 1999, organisasi GPII didirikan semula.

Dalam pada itu, penubuhan PAS pada 23 Ogos 1951 telah membawa kepada tertubuhnya Dewan Pemuda PAS pada 25 Ogos 1953 dengan diketuai oleh Ustaz Othman Abdullah dari Hilir Perak. Ustaz Othman Abdullah adalah lulusan bidang syariah dari Universitas Muhammadiyah Padang dan merupakan pegawai berpangkat kapten dalam Laskar Hizbullah. Keadaan ini membentuk hubungan antara Dewan Pemuda PAS dengan GPII, di mana sayap pelajar Dewan Pemuda PAS, Kesatuan Pelajar Agama Se-Malaya (KPAS) yang dipimpin oleh Ustaz Jamaluddin Amini Marzuki telah mengadakan lawatan silaturrahim ke Indonesia untuk membuat hubungan dengan GPII, HMI dan Ikatan Pemuda Nahdatul Ulamak, selain membuat kunjungan hormat ke atas Pak Mohamad Natsir, Kiyai Ahmad Dahlan, Dr Burhanuddin Harahap dan Buya Hamka.

Lawatan silaturrahim selama sebulan antara 20 Ogos hingga 23 September 1956 ini kemudiannya menerima kunjungan balas dari GPII yang menghadiri Mesyuarat Agung Tahunan PAS Keenam pada 23-26 Disember 1956 dan Mesyuarat Agung Tahunan Dewan Pemuda PAS Pusat Kedua pada 23 Disember 1956. Dua pemimpin GPII yang hadir mewakili Pak Mohamad Natsir ialah Anuar Akraman dan Abdul Majid Haryadi. Dengan berlakunya kunjungan balas ini, telah terjalin hubungan di antara Dewan Pemuda PAS dengan GPII sehinggalah sayap pemuda Masyumi itu diharamkan oleh Presiden Sukarno pada tahun 1963.

Disusun oleh: Arkib PAS

13 Januari 2017

Majlis Tertinggi Agama Malaya (MATA) - Permulaan Baru Kebangkitan Islam Di Tanah Melayu

Perubahan politik pasca Perang Dunia Kedua telah turut memberi kesan terhadap gerakan politik Islam di Tanah Melayu. Sejak kejatuhan Khilafah Othmaniyah pada 1924, telah muncul gerakan-gerakan Islam di seluruh dunia yang berjuang untuk menegakkan semula negara Islam, termasuk di Alam Melayu. Penubuhan Sarekat Islam pada 16 Oktober 1905 telah menjadi gerakan politik Islam yang penting di Asia Tenggara sebelum kemunculan Majlis Syura Muslimin Indonesia (Masyumi) pada 24 Oktober 1943. Masyumi sendiri terbentuk hasil penyatuan pelbagai pertubuhan Islam menerusi Majlis Islam A’la Indonesia (MIAI) pada 18-31 September 1937.

Usaha menyatukan pergerakan umat Islam di Tanah Melayu telah bermula sejak 1931 apabila Sheikh Abbas Taha, Qadhi Besar Singapura mencadangkan penubuhan Persatuan Ulamak Se-Malaya. Namun penyatuan ulamak hanya dapat dirasai pada zaman Jepun di mana dua persidangan ulamak telah diadakan di Singapura pada 5-6 April 1943 dan di Kuala Kangsar pada 12-15 Disember 1944. Selepas Perang Dunia Kedua, dengan mengambil semangat dari kejayaan MIAI membentuk Masyumi, para ulamak Malaya di bawah pengaruh Dr Burhanuddin al-Helmy dan Maulana Abdullah Noh telah mengaturkan Persidangan Ekonomi-Agama di Gunung Semanggol, Perak pada 23-34 Mac 1947. Dalam sesi Persidangan Agama pada 24 Mac 1947, sebuah Lembaga Agama Se-Malaya telah berjaya ditubuhkan dan dikenali sebagai Majlis Tertinggi Agama Malaya (MATA) dengan diketuai oleh Sheikh Abu Bakar Rafik.

Persidangan Agama yang dihadiri oleh 41 orang perwakilan dan 500 pemerhati ini telah menetapkan tujuan-tujuan penubuhan MATA. Tujuan utama penubuhan MATA adalah untuk menyatukan pentadbiran agama di Malaya melalui sebuah badan yang mempunyai kuasa agama dengan anggotanya dipilih oleh rakyat serta menuntut untuk mempunyai wakil dalam majlis mesyuarat negeri. Lembaga yang terbuka kepada semua umat Islam ini mempunyai sebuah Majlis Penasihat yang dianggotai oleh Sheikh Abdullah Fahim (Seberang Perai), Sheikh Fadhlullah Suhaimi (Singapura), Ustaz Haji Abdul Jalil Hassan (Johor) dan Ustaz Abu Bakar al-Baqir (Perak).

Pergerakan awal MATA bermula apabila MATA Cawangan Kelantan dan Pulau Pinang ditubuhkan dalam bulan Mei 1947, diikuti oleh Cawangan Johor, Kedah dan Perlis dalam bulan Julai 1947. MATA juga telah mengadakan dua persidangan iaitu pada 29-30 Mei 1947 di Madrasah ad-Daeratul Maarif al-Wathaniyyah, Kepala Batas dan 12-13 Julai 1947 di Madrasah al-Akhlak as-Salam, Guar Cempedak untuk membincangkan penyususan gerak kerja dan pembentukan organisasi dengan 14 lajnah. Selain menangani isu-isu umat Islam tempatan dan antarabangsa, MATA turut memberi perhatian kepada isu pendidikan di mana dalam Kongres Badan Kebajikan dan Pendidikan MATA di Maktab Mahmud, Alor Setar pada 1-2 September 1947, mereka berjaya menubuhkan Lembaga Pendidikan Rakyat (LEPIR) yang sangat cergas dalam memperjuangkan isu-isu pendidikan umat Islam, termasuk mengatur penubuhan Universiti Hang Tuah yang diketuai oleh Dr Burhanuddin al-Helmy.

Kecergasan pergerakan MATA dalam tempoh setahun ini telah menjadi ancaman kepada Umno. Selain mendakwa MATA ditubuhkan dengan ilham pemimpin sosialis, Gerald de Cruz, pemimpin Umno, Dato’ Onn Jaafar turut mengeluarkan amaran “bahaya dari Gunung,” dan mendakwa jika MATA menguasai pentadbiran agama, masa depan agama Islam di Tanah Melayu akan hancur. Di sebalik kegagalan Bahagian Agama Umno berfungsi, penubuhan MATA juga mendesak British menubuhkan Majlis Penasihat Islam yang diketuai oleh Syed Ibrahim as-Saqqaf. Namun begitu pergerakan MATA terus berkembang dengan penubuhan Pusat Pentadbiran Sekolah-sekolah Rakyat Malaya yang dipimpin oleh Sheikh Zubir Ahmad al-Filfilani dan Ustaz Abdul Rabb at-Tamimi.

Pada awal 1948, pergerakan MATA mula memberikan fokus untuk mewujudkan sebuah pergerakan politik Islam seperti mana MIAI menubuhkan Masyumi di Indonesia. Dalam Persidangan MATA yang diadakan pada 14 Mac 1948, mereka telah berjaya menubuhkan parti Islam yang pertama di Tanah Melayu iaitu Hizbul Muslimin yang dipimpin oleh Ustaz Abu Bakar al-Baqir. Melalui Hizbul Musliminlah pergerakan politik umat Islam di Tanah Melayu mulai tersusun sehingga mereka dilumpuhkan oleh British melalui Ordinan Darurat 1948. Bertolak dari pergerakan MATA inilah, pada 23 Ogos 1951, ulamak-ulamak Hizbul Muslimin yang bergiat dalam Bahagian Agama Umno sejak 1949 menubuhkan PAS.

Disusun oleh: Arkib PAS

12 Januari 2017

Pendirian PAS Sebelum Kemerdekaan - PAS Sertai Kongres Kebangsaan Melayu Kedua

Perjuangan menuntut kemerdekaan telah sampai ke kemuncaknya apabila British menetapkan 31 Ogos 1957 sebagai tarikh kemerdekaan Tanah Melayu. Walau bagaimanapun, di kalangan parti-parti politik Melayu yang mengemukakan tuntutan kepada Suruhanhaya Bebas Reid tidak berpuas hati dengan Penyata Reid yang didedahkan oleh media sejak Februari 1957. Yang paling tidak berpuas hati ialah di kalangan pemimpin Umno di Negeri Sembilan, Kuala Lumpur, Kedah, Seberang Perai dan Kota Bharu, walaupun 80 peratus cadangan dalam Penyata Reid adalah saranan dari Perikatan (Umno-MCA-MIC). Oleh kerana pemimpin Umno Kuala dan Negeri Sembilan menganggap Umno telah mengalah kepada MCA dalam tuntutan ini, mereka telah menyusun satu Kongres Kebangsaan Melayu Kedua untuk membincangkan semula cadangan Perlembagaan ini.

Kongres Kebangsaan Melayu Kedua yang diadakan pada 4-7 Mei 1957 ditaja oleh pemimpin Umno Kuala Lumpur, Haji Yahya Sheikh Ahmad. Dalam tempoh seminggu pengumuman penganjuran kongres ini, ia telah mendapat sokongan besar daripada orang Melayu, termasuk parti-parti politik Melayu. Pemimpin politik bukan Umno seperti Dr Burhanuddin al-Helmy (PAS), Dato’Onn Jaafar (Parti Negara) dan Ahmad Boestamam (Parti Rakyat) telah turut memberikan sokongan kepada kongres ini kerana kepentingan bangsa Melayu. Lebih-lebih lagi ketika itu orang-orang Cina telah menuntut diberikan hak setaraf dengan orang Melayu. Empat buah parti politik Melayu yang utama – PAS, Parti Negara, Parti Rakyat dan Parti Melayu Semenanjung (PMS) – telah mengesahkan untuk menyertai kongres ini kerana bertindak balas terhadap tuntutan orang Cina yang dianggap mencabar hak ketuanan orang Melayu, sedangkan Umno tersepit dalam Perikatan. Kongres ini akhirnya dihadiri oleh sekitar 1,000 orang peserta mewakili 22 buah pertubuhan Melayu.

PAS menyertai kongres ini dengan wakil rasmi terdiri dari Dr Burhanuddin al-Helmy (Yang Dipertua Agung PAS), Ustaz Othman Abdullah (Setiausaha Agung PAS) dan Mohd Asri Haji Muda (Ahli Jawatankuasa Kerja Agung PAS). Turut hadir ialah dua lagi Ahli Jawatankuasa Kerja Agung PAS, Ustaz Ahmad Azzam Hanapiah dan Hassan Noor. Dalam kongres ini, Dr Burhanuddin al-Helmy telah dipilih sebagai Pengerusi Kongres, manakala Dato’Onn Jaafar sebagai Bendahari dan Ahmad Boestamam sebagai Setiausaha Kehormat. Kongres selama empat hari ini telah membahaskan 14 aspek daripada keseluruhan Penyata Reid, di mana lima usul dasar telah dipersetujukan.

Pertama, usul dasar yang dikemukakan oleh PAS iaitu “bahawa Malaya merdeka hendaklah dikenali sebagai Persekutuan Negeri-negeri Melayu.” Kedua, usul dasar dari Parti Negara untuk mengiktiraf Melayu sebagai kebangsaan tunggal negara ini; dan ketiga, usul dasar yang mencadangkan bahasa Melayu menjadi bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara ini. Parti Negara kemudiannya mencadangkan usul dasar yang keempat supaya Islam dijadikan agama rasmi Tanah Melayu, tetapi kongres memutuskan supaya usul ini dibentang semula oleh PAS dalam satu kertas kerja rinci tentang kedudukan Islam di negara ini. PAS kemudiannya mengemukakan usul dasar kelima yang mempertegaskan supaya hak keistimewaan baka Melayu dipelihara sesuai dengan kedudukan mereka sebagai tuan punya negeri ini.

PAS yang mengemukakan kertas kerja tentang sebagai agama rasmi telah menggariskan bahawa Islam adalah agama rasmi Persekutuan; bahawa dengan kerasmian agama Islam ini, al-Quran dan Sunnah menjadi pegangan pemerintahan negara, sebuah Majlis Islam Pusat ditubuhkan untuk memusat dan menyelaraskan pentadbiran agama, menubuhkan mahkamah syariah di setiap negeri, membentuk majlis fatwa, menubuhkan universiti Islam dan mewajibkan pendidikan Islam semua sekolah kerajaan; serta menjamin kebebasan agama lain untuk dipegang dan diamalkan oleh penganutnya. Cadangan yang diangkat oleh PAS ini telah diterima oleh kongres dan berjaya meletakkan Islam sebagai sebuah agama yang berkesan ke atas pentadbiran negara dan juga kehidupan rakyat yang berlandaskan al-Quran dan Sunnah.

Pada akhir kongres ini, PAS telah mencadangkan dengan pindaan oleh PMS supaya semua persetujuan dan ketetapan kongres ini diperjuangkan terus-menerus oleh anggota kongres melalui apa jua jalan yang halal dan damai sehingga ia berhasil dilaksanakan. Kongres kemudiannya melantik Dr Burhanuddin al-Helmy dan Dato’ Onn Jaafar untuk mewakili Kongres Kebangsaan Melayu Kedua bagi menyampaikan semua keputusan ini kepada rombongan Kerajaan Perikatan yang akan bertolak ke London untuk rundingan terakhir sebelum perisytiharan kemerdekaan. Malangnya, Yang Dipertua Agung Umno yang juga Ketua Menteri Malaya, Tunku Abdul Rahman Putra enggan bertemu wakil kongres ini dan menolak semua cadangan tersebut atas alasan kongres tidak mewakili rakyat, sedangkan Perikatan dipilih oleh rakyat. Sebenarnya Tunku Abdul Rahman Putra tidak mahu disaingi oleh pemimpin PAS dan Parti Negara dalam tuntutan kemerdekaan, selain terikat dengan MCA dan MIC, sekutunya dalam Perikatan. Walau bagaimanapun, wakil kongres ini telah menemui Penyimpan Mohor Besar Raja-raja, Mustafa al-Bakri untuk menyampaikan tuntutan kongres kepada wakil Raja-raja Melayu, dan beliau berjanji untuk menyatakan secara lisan kepada kerajaan British tentang tuntutan kongres tersebut.

Disusun oleh: Arkib PAS