31 Januari 1986 : UMNO Mahu Runding Dengan PAS Kurangkan Ketegangan Politik

Oleh : Dr. Mohd Fadhli Ghani (Institut Al-Balaghul Mubin)

Pada hari ini dalam tahun 1986, Umno telah menyatakan kesediaan mereka untuk berunding dengan PAS pada bila-bila masa bagi mencari persefahaman demi kepentingan umat Islam di negara ini. Tawaran rundingan ini dibuat oleh Ketua Pemuda Umno yang juga Menteri Pendidikan, Anwar Ibrahim sebagai reaksi terhadap ketegangan politik antara PAS dan Umno ketika itu.

Ketegangan ini berlaku sejak kegagalan Debat PAS-Umno pada akhir 1984, yang menyebabkan isu adalah Malaysia sebuah Negara Islam tidak dapat diselesaikan. Pada 22-23 September 1985, YADIM telah menganjurkan Muktamar Tentang Konsep Negara Islam yang telah merumuskan bahawa Malaysia adalah sebuah Negara Islam.

Sedangkan pada 6 Oktober 1985, PAS pula menganjurkan Simposium Negara Islam. Ketika merasmikan simposium ini, Yang Dipertua Agung PAS, Pak Yusof Rawa telah mempersoalkan resolusi muktamar anjuran YADIM tersebut. Simposium ini kemudiannya menolak anggapan bahawa Malaysia adalah sebuah Negara Islam.

Pada 19 November 1985, tercetus Tragedi Memali yang menimbulkan isu adakah Ustaz Ibrahim Libya syahid atau sebaliknya. Majlis Fatwa Kedah dan Majlis Fatwa Kebangsaan mengatakan tidak syahid atas alasan Malaysia adalah Negara Islam. Pimpinan PAS yang menganggap Malaysia bukan Negara Islam, berpegang sebaliknya. Manakala pemimpin Umno pula mengaitkan ketegangan ini dengan Amanat Haji Hadi, sehingga Dr Mahathir pada 30 Januari 1986 telah mengancam untuk mengambil tindakan ke atas ahli PAS.

Di sebalik ketegangan yang tidak boleh dijawab secara ilmiah oleh Umno ini, Ketua Pemuda Umno, Anwar Ibrahim telah membuka pintu rundingan kepada PAS pada 31 Januari 1986 untuk meredakan keadaan, walaupun Dr Mahathir sendiri tidak menunjukkan sikap yang positif. Namun, Jawatankuasa Kerja Agung PAS pada 13 Februari 1986 telah menyatakan persetujuan untuk berunding dengan Umno bagi mencari titik kebenaran dalam isu ini.

30 Januari 1990 : PAS Kelantan Lucutkan Jawatan Penggerak Kumpulan Islah

Oleh : Dr. Mohd Fadhli Ghani (Institut Al-Balaghul Mubin)

Pada hari ini dalam tahun 1990, Badan Perhubungan PAS Kelantan telah bertindak melucutkan semua jawatan yang pegang oleh penggerak Kumpulan Islah, iaitu sekumpulan ahli PAS yang menentang kerjasama PAS dengan Semangat 46 (S46). Kumpulan Islah ini wujud pada awal 1989 setelah PAS bersetuju membentuk kerjasama politik dengan serpihan Umno.

Sepanjang rundingan antara PAS dan S46 yang dipimpin oleh Tengku Razaliegh Hamzah, kumpulan ini telah beranggapan bahawa serpihan Umno ini sebagai kelompok yang sesat, sedangkan pemimpin PAS melihat mereka sebagai sasaran dakwah (mad'u) yang mempunyai potensi membantu PAS dalam politik. Antara tokoh utama Kumpulan Islah ialah Ustaz Mohd Nor Idris dan Ustaz Mustapha Taib yang merupakan pimpinan Dewan Ulamak PAS Pusat. Mereka berpegang bahawa kerjasama dengan S46 hanya melahirkan kemenangan tempelan, bukannya kemenangan sejati.

Ketua Dewan Ulamak PAS Pusat, Tuan Guru Nik Abdul Aziz Nik Mat telah menegur sikap mereka yang mengkafirkan ahli-ahli Umno. Sedangkan Dewan Ulamak PAS membahagikan ahli Umno kepada tiga golongan. Kelompok yang menolak hukum Islam secara sedar sahaja dianggap sesat kerana perbuatan mereka, sedangkan yang lain menjadi sasaran dakwah PAS.

Sebahagian ahli utama Kumpulan Islah adalah ahli-ahli Badan Perhubungan PAS Kelantan iaitu Ustaz Mawardi Ahmad (Timbalan Pesuruhjaya), Sabri Mohamad (Setiausaha Perhubungan), Ustaz Ismail Noh (Bendahari) serta Ustaz Mustapha Taib, Ismail Abdullah dan Wan Daud Wan Jusoh sebagai Ahli Jawatankuasa Perhubungan. Pada 26 Februari 1989, mereka telah diberikan amaran supaya menghentikan kegiatan ini atau mereka berhenti daripada Badan Perhubungan PAS Kelantan. Ekoran itu, dalam sesi 1989/1991, nama mereka telah digugurkan daripada badan tersebut.

Oleh kerana penentangan terbuka terus berlaku oleh Kumpulan Islah terhadap kerjasama PAS-APU, pada 7 Ogos 1989, satu pertemuan telah diadakan oleh mereka dengan Timbalan Presiden PAS, Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang di Rusila, tetapi gagal meredakan keadaan. Sebaliknya mereka terus menentang PAS dengan mengadakan majlis di Bechah Mulong, Kota Bharu pada 17 Ogos 1989.

Setelah beberapa siri rundingan gagal, PAS Kelantan telah membuat laporan tatatertib terhadap 10 orang aktivis Kumpulan Islah iaitu Ustaz Mawardi Ahmad, Sabri Mohamad, Ustaz Ismail Noh, Ustaz Mohd Nor Idris, Ustaz Mustapha Taib, Ustaz Wan Ismail Ahmad, Ustaz Wan Daud Wan Jusoh, Ismail Abdullah, Kamarulzaman Ismail dan Mohamad Awang Mat.

Kesemua 10 orang ahli PAS ini telah diberikan surat tunjuk oleh Jawatankuasa Tatatertib PAS pada 5 November 1989, yang diikuti oleh pemecatan tiga daripada mereka iaitu Ustaz Mohd Nor Idris, Ustaz Wan Ismail Ahmad (Wan Semail Machang) dan Ustaz Wan Daud Wan Jusoh. Untuk melicinkan perjalanan parti, PAS Kelantan pada 30 Januari 1990 telah melucutkan semua jawatan Sabri Mohamad, Ustaz Mustapha Taib dan Ustaz Ismail Noh dalam beberapa jawatankuasa peringkat Perhubungan PAS Negeri.

29 Januari 1981 : Dato' Asri Muda Cadang PAS Bentuk Kerjasama Dengan DAP

Oleh : Dr. Mohd Fadhli Ghani (Institut Al-Balaghul Mubin)

Pada hari ini dalam tahun 1981, Yang Dipertua Agung PAS, Dato' Mohd Asri Haji Muda telah melontarkan pandangan bahawa PAS boleh bekerjasama dengan DAP dalam menghadapi pengundi bukan Melayu sebagai mana PAS pernah menyertai BN sebelumnya (1974-1977) yang turut dianggotai parti bukan Melayu seperti MCA dan MIC. Pandangan Mohd Asri ini merupakan satu strategi politik PAS dalam menghadapi Pilihan Raya Umum 1982. 

Hakikat kepentingan pakatan politik dengan orang bukan Melayu telah disedari oleh PAS terutama selepas tragedi 13 Mei 1969 ekoran pertambahan mendadak rakyat bukan Melayu di negara ini selepas merdeka. PAS telah menyertai Kerajaan Campuran dengan Perikatan pada 1973 dan membentuk BN pada 1 Jun 1974 yang turut disertai oleh parti-parti bukan Melayu seperti MCA, MIC, Gerakan dan parti-parti dari Sabah dan Sarawak.

Walau bagaimanapun, cadangan Mohd Asri telah mendapat kritikan keras daripada pimpinan dan ahli PAS terutama di Kelantan dan Terengganu. Yang paling lantang menentang kerjasama PAS dengan DAP ialah Ketua Dewan Ulamak PAS Pusat, Tuan Guru Haji Nik Abdul Aziz Nik Mat kerana menganggap kerjasama dengan DAP ini boleh memesongkan aqidah ahli-ahli PAS. Dewan Pemuda PAS Pusat yang dipimpin oleh Cikgu Mustafa Ali turut menentang cadangan ini dan mendesak Mohd Asri meletakkan jawatan.

Di kalangan ahli-ahli PAS, tindak balas terhadap cadangan Mohd Asri ini bukan sahaja berlaku dalam bentuk tentangan, tetapi telah membawa kepada pencalonan Haji Yusof Rawa sebagai Yang Dipertua Agung PAS yang baru dalam Muktamar Tahunan PAS Kali Ke-27 kerana beliau berpegang bahawa PAS tidak patut bekerjasama dengan DAP. Namun, Pak Yusof Rawa hanya bertanding jawatan Timbalan Yang Dipertua Agung PAS sahaja pada 1981 dan menang.

Ekoran respon negatif pimpinan dan ahli PAS ini, Mohd Asri telah mendedahkan bahawa PAS belum membuat sebarang rundingan dengan DAP dan PAS tiada niat bekerjasama dengan DAP. Pun begitu, kenyataan Yang Dipertua Agung PAS pada 29 Januari 1981 ini telah menjadi sebab Muktamar Tahunan PAS pada 17-19 April 1981 meluluskan usul supaya PAS meluaskan dakwah kepada orang Cina yang akhirnya membawa kepada penubuhan Majlis Perunding Cina (CCC) pada awal 1986. Mohd Asri sendiri dalam ucapan dasarnya telah berharap supaya PAS tidak bekerjasama dengan DAP kerana ia boleh menjadi modal politik BN.

28 Januari 1965 : Dr. Burhanuddin Al-Helmy Ditahan Bawah ISA

Oleh : Dr. Mohd Fadhli Ghani (Institut Al-Balaghul Mubin)

Pada hari ini dalam tahun 1965, Yang Dipertua Agung PAS, Prof Dr Burhanuddin al-Helmy Mohd Noor telah ditahan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (ISA) atas tuduhan bersubahat merancang penubuhan kerajaan dalam buangan di Karachi untuk menggulingkan Kerajaan Malaysia secara tidak demokrasi. Dr Burhanuddin telah menafikan keterlibatannya dan juga PAS dalam kegiatan subversif ini, sebaliknya mendakwa beliau telah menjadi mangsa politik musuh-musuhnya.

Pendirian PAS yang menolak penubuhan Malaysia dalam Mesyuarat Agung Khas PAS pada 15 Oktober 1961, sebaliknya mencadangkan penubuhan Melayu Raya telah menyebabkan PAS dituduh anti-Malaysia. Kerana isu Brunei kemudiannya, Indonesia telah melancarkan kempen Ganyang Malaysia! Konfrantasi Indonesia-Malaysia telah menyebabkan agen-agen negara jiran itu menyelusup ke Tanah Melayu.

Menurut kertas putih kerajaan, tokoh-tokoh politik pembangkang telah terlibat penyokong Indonesia. Antara yang dituduh sebagai perancang utama termasuklah Naib Yang Dipertua Agung PAS, Dato' Raja Mohd Hanifah Abdul Ghani yang ditahan ISA pada 26 Januari 1965. Dr Burhanuddin al-Helmy telah dibebaskan pada 14 Mac 1966 tetapi dikenakan pula sekatan politik sehingga 22 September 1969. Ekoran penahanan ini, pada 29 Januari 1965, Menteri Besar Kelantan yang juga Timbalan Yang Dipertua Agung PAS, Dato' Mohd Asri Haji Muda telah memangku jawatan utama PAS ini.

Di sebaliknya penafian Dr Burhanuddin al-Helmy yang beliau terlibat dengan kegiatan subversif ini, pihak Kerajaan Perikatan yang menahan beliau tidak pernah membuktikan tuduhan tersebut di mahkamah, sebaliknya Kerajaan hanya mengeluarkan kertas putih bertajuk 'A Plot is Exposed' pada 27 Februari 1965. Akibat penahanan dan siksaan semasa berasa di bawah ISA ini, Dr Burhanuddin al-Helmy telah jatuh sakit yang membawa kepada kematian beliau pada 25 Oktober 1969.

27 Januari 1972 : PAS Maklum Tentang Larangan Simbol Islam Dalam Pilihanraya

Oleh : Dr. Mohd Fadhli Ghani (Institut Al-Balaghul Mubin)

Pada hari ini dalam tahun 1972, Setiausaha Agung PAS, Ustaz Abu Bakar Hamzah telah mengeluarkan pekeliling kepada jentera PAS di semua peringkat untuk memaklumkan kesan daripada pindaan Akta Pilihan Raya 1958 yang bertujuan mengharamkan penggunaan simbol mana-mana agama dalam pilihan raya. Sasaran utama mereka ialah untuk mengharamkan simbol Islam yang iaitu perkataan "Allah Muhammad" dan "Bulan Bintang" yang menjadi simbol PAS.

Sebelum itu, pada 7 Ogos 1971, Pemangku Pendaftar Pertubuhan telah memaklumkan kepada PAS tentang penggunaan nama "Parti Islam" selain simbol Bulan Bintang dan bendera yang tertulis Allah Muhammad sebagai mengelirukan orang ramai. Hal ini telah memaksa PAS mengubah unsur-unsur tersebut dari partinya.

Rentetan daripada itu, dengan berasaskan tragedi 13 Mei 1969, Timbalan Menteri Dalam Negeri, Dato Mohamed Yaacob telah memberi tahu Dewan Rakyat pada 4 Februari 1974 ketika membentangkan Rang Undang-undang Pindaan Akta Pilihan Raya, bahawa penggunaan simbol agama adalah "lebih berbahaya daripada eksploitasi terhadap perkara-perkara perkauman" dan "boleh mendatangkan bahaya kepada keamanan dan keselamatan negara."

Akibat dari sekatan ini, Jawatankuasa Kerja Agung PAS pada 24 Julai 1972 telah menggugurkan perkataan "Allah Muhammad" pada bendera PAS dan menggantikan "Bulan Bintang" dengan bulatan putih berlatar belakang hijau sebagai simbol PAS. Pindaan ini diputuskan oleh Mesyuarat Agung Tahunan PAS Ke-18 pada 28-29 Julai 1972 dan diluluskan oleh Pendaftar Pertubuhan pada 24 Februari 1973.

Pemakluman awal yang dibuat oleh Setiausaha Agung PAS pada 27 Januari 1972 ini adalah satu persiapan mental yang awal kepada seluruh jentera PAS kerana undang-undang baru ini akan menghilangkan identiti PAS sebelumnya, walaupun Kerajaan tidak pernah membuktikan bagaimanakah simbol-simbol Islam itu boleh menggugat keselamatan negara.

26 Januari 1974 : PAS Arah Kajian Teliti Sebelum Sertai Barisan Nasional

Oleh : Dr. Mohd Fadhli Ghani (Institut Al-Balaghul Mubin)

Pada hari ini dalam tahun 1974, Jawatankuasa Kerja Agung PAS telah mengarahkan supaya Jawatankuasa Politik dan Ekonomi PAS Pusat dan Dewan Ulamak PAS Pusat memulakan kajian terperinci mengenai penyertaan PAS dalam BN dari sudut politik dan juga hukum syarak. PAS mengarahkan kajian terperinci ini adalah untuk menjadikan tindakan politik PAS bukan sahaja menguntungkan Islam, tetapi juga bertepatan dengan syarak.

Perkara ini berbangkit kerana Mesyuarat parti-parti yang menyertai kerajaan campuran pada 11 Januari 1974 telah mencadangkan kerjasama parti-parti tersebut dalam Pilihan Raya Umum 1974. Pendirian asal PAS ialah bersetuju dengan kerjasama parti-parti tersebut, tetapi tidak bersetuju menggunakan simbol yang sama sehingga identiti PAS hilang. Sebaliknya, parti-parti lain bersetuju supaya semua parti bertanding atas nama Barisan Nasional (BN).

Dewan Ulamak PAS Pusat pada 27 Januari 1974, setelah membuat kajian teliti, telah memutuskan keharusan penyertaan PAS dalam BN dengan syarat:

I. Dengan maksud khusus untuk menjayakan perjuangan mengisi tujuan-tujuan PAS;

II. Tidak menghilangkan identiti PAS; dan

III. PAS dikenali dengan simbolnya sendiri, walaupun bersatu atas platform.

Jawatankuasa Politik dan Ekonomi PAS Pusat pula setelah meneliti Perlembagaan BN dan mengkaji dari sudut politik, pada 16 February 1974 telah bersetuju supaya pindaan Perlembagaan BN dibuat terhadap perkara-perkara yang penting dan tidak merugikan PAS. Dengan asas yang dibina dari kajian-kajian ini, Jawatankuasa Kerja Agung PAS telah bersetuju supaya PAS turut serta dalam BN yang ditubuhkan pada 1 Jun 1974.

Dengan keputusan Jawatankuasa Kuasa Kerja Agung PAS ini, PAS telah menyertai BN untuk menghadapi Pilihan Raya Umum Keempat pada 24 Ogos 1974, tetapi ia telebih dahulu ia diterima dan diluluskan oleh Mesyuarat Agung Tahunan PAS Kali Ke-20 pada 13-15 Jun 1974. Ketegasan sikap PAS dalam membentuk pendirian politik seperti yang dibuat ketika menyertai BN ini adalah untuk mengelakkan tindakan yang bercanggah dengan syarak dan merugikan politik Islam.

25 Januari 1989 : PAS Tegas Asas Islam Sebagai Syarat Utama Kerjasama Politik

Oleh : Dr. Mohd Fadhli Ghani (Institut Al-Balaghul Mubin)

Pada hari ini dalam tahun 1989, Timbalan Yang Dipertua Agung PAS, Ustaz Fadzil Mohd Noor telah mempertegaskan bahawa PAS bersedia bekerjasama dengan mana-mana pihak termasuk serpihan Umno, dengan syarat pihak tersebut menerima Islam sebagai asas kerjasama. Ustaz Fadzil berkata demikian sebagai respon terhadap jemputan terbuka pemimpin serpihan Umno, Tengku Razaliegh Hamzah yang telah menubuhkan parti Semangat 46, untuk PAS bekerjasama dengan parti itu.

Isu kerjasama dengan serpihan Umno ini berbangkit setelah Mahkamah Agung pada 8 Ogos 1988 menolak rayuan untuk mengenepikan keputusan Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur yang mengharamkan Umno pada 24 April 1987, dan kegagalan Tengku Razaliegh mendapatkan sokongan Dewan Rakyat untuk meminda Akta Pertubuhan pada 5 Disember 1988. Setelah itu, pimpinan Team B Umno ini mula menghadiri program anjuran PAS termasuk majlis Makan Malam Pemikiran Ummah pada 23 Disember 1988.

Jawatankuasa Kerja Agung PAS pada 20 Disember 1988 telah menggariskan asas utama kerjasama antara PAS dengan S46 dan Berjasa di mana PAS akan bertanding tidak kurang 38 kerusi Parlimen dan akan memimpin Negeri Kelantan, Terengganu dan Kedah jika menang pilihan raya. Asas kerjasama ini bertolak dari kertas Tahaluf Siasi yang disediakan oleh Ustaz Nakhaie Ahmad pada 13 Julai 1986 dan juga kertas Tahaluf oleh Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang yang diterima pada 9 Oktober 1988.

Pada 22 Januari 1988, Tengku Razaliegh telah menawarkan kerjasama politik kepada PAS secara terbuka setelah melalui rundingan awal sebanyak 18 kali. PAS menyambut positif tawaran ini, tetapi meletakkan Islam sebagai asas utama kerjasama ini. Menurut Ustaz Fadzil, kerjasama politik ini mestilah dibuat atas dasar syariat melalui konsep tahaluf siasi. Pada 4 November 1989, Majlis Syura Ulamak PAS telah memaklumkan kepada semua peringkat PAS bahawa perkara tahaluf ini telah dibincangkan oleh Majlis Syura Ulamak PAS sejak kertas Tahaluf dikemukakan pada 9 Oktober 1988 dengan kajian yang teliti terhadap soal waqi' (realiti) dan memandang jauh al-masalih al-mursalah untuk menegakkan maqasid syariah. Lanjutan daripada penegasan Ustaz Fadzil pada 25 Januari 1989 ini juga, pada 19-20 Mac 1990, Majlis Syura Ulamak PAS, Jawatankuasa Kerja PAS Pusat dan Jawatankuasa Kerja Dewan Ulamak PAS Pusat bermuzakarah berkait isu tahaluf ini supaya perlaksanaannya sentiasa menepati syarak.